20 grudnia 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Lekarze pacjentom - aktualne informacje o lekach
medycyna praktyczna dla pacjentów

Betametazon (dipropionian betametazonu) (opis profesjonalny)

Działanie

Syntetyczny, trudno rozpuszczalny w wodzie glikokortykosteroid o silnym działaniu przeciwzapalnym (podobnym do deksametazonu). Pozbawiony działania mineralokortykosteroidowego. Hamuje rozwój procesu zapalnego, wykazuje działanie immunosupresyjne i przeciwuczuleniowe. Działanie przeciwzapalne jest wynikiem zmniejszonej adhezji leukocytów i makrofagów do śródbłonka, hamowania fagocytozy i uwalniania enzymów lizosomalnych. Betametazon hamuje syntezę i uwalnianie cytokin IL-1, IL-2, IL-3, IL-6, TNF-α, INF-γ, GM-CSF. Hamuje zależne od IgE wydzielanie histaminy i leukotrienów. Poprzez blokowanie fosfolipazy A2 hamuje syntezę leukotrienów i prostaglandyn, mediatorów procesu zapalnego. Zmniejsza przepuszczalność naczyń włosowatych oraz obrzęki. W postaci dipropionianu lub walerianianu stosowany miejscowo na skórę, sól disodowa fosforanu betametazonu – do podawania pozajelitowego, jej mieszanina z dipropionianem do podania i.m. jako preparat długo działający. t1/2 po podaniu pozajelitowym wynosi 5 h.

Wskazania

Miejscowo. Leczenie zapalnych i przebiegających ze świądem chorób skóry (np. zmiany zapalne, zmiany łuszczycowe i in.) reagujących na leczenie kortykosteroidami. Pozajelitowo. Choroby gruczołów wydzielania wewnętrznego (pierwotna i wtórna niedoczynność kory nadnerczy, ostra niewydolność kory nadnerczy, ciężki uraz lub choroba u osób z rozpoznaną niedoczynnością kory nadnerczy, wstrząs niereagujący na standardowe leczenie z powodu niedoczynności kory nadnerczy, stan po obustronnym usunięciu kory nadnerczy, nieropne zapalenie tarczycy, przełom tarczycowy). Choroby skóry (pęcherzyca, opryszczkowe pęcherzowe zapalenie skóry, ciężki rumień wielopostaciowy, złuszczające zapalenie skóry, ziarniniak grzybiasty, ciężka łuszczyca, wyprysk alergiczny, ciężkie łojotokowe zapalenie skóry, ciężkie zapalenie skóry po nasłonecznieniu, pokrzywka, liszaj płaski przerostowy, liszaj prosty ograniczony, łysienie plackowate, toczeń rumieniowaty krążkowy, bliznowce, trądzik torbielowaty, neurodermatosis). Choroby alergiczne (niepoddające się leczeniu ciężkie choroby alergiczne, np. sezonowy lub całoroczny nieżyt nosa, polipowatość nosa, astma oskrzelowa, kontaktowe zapalenie skóry, AZS, alergia polekowa, odczyny posurowicze, ostry nieinfekcyjny obrzęk krtani, obrzęk naczynioruchowy, alergiczne zapalenie oskrzeli, ukąszenia owadów). Choroby układu krwiotwórczego (małopłytkowość samoistna lub wtórna u dorosłych, autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna). Leczenie wspomagające wstrząsu. Leczenie wspomagające obrzęku mózgu (zwiększonego ciśnienia śródczaszkowego). Krótkotrwałe leczenie wspomagające chorób układu ruchu (zaostrzenia RZS, zapalenie pourazowe kości i stawów, zapalenie błony maziowej, łuszczycowe zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, ostra dna stawowa, ostre i podostre zapalenie kaletek maziowych, ostra choroba reumatyczna, gościec mięśniowo-ścięgnisty, zapalenie nadkłykcia, zapalenie pochewki ścięgna, zapalenie mięśni i powięzi, torbiel galaretowata pochewki ścięgnistej, zapalenia korzeni nerwowych, ból kości guzicznej, lumbago, kręcz szyi, wyrośle kostne, zapalenie rozcięgna). Toczeń rumieniowaty układowy, twardzina skóry, zapalenie skórno-mięśniowe, guzkowe zapalenie tętnic, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Crohna, psyloza, zapalenie nerek, zespół nerczycowy, choroby wymagające wstrzyknięć podspojówkowych, zmieniony skład krwi reagujący na leczenie kortykosteroidami. Odczyny poprzetoczeniowe. Zapobieganie zespołowi zaburzeń oddychania u wcześniaków.

Przeciwwskazania

Nadwrażliwość na którykolwiek składnik preparatu lub inne kortykosteroidy, grzybica uogólniona, gruźlica, osteoporoza, labilność psychiczna, choroba wrzodowa, pierwotna jaskra, wczesne zespolenie żył, cukrzyca, zespół Cushinga, niewydolność nerek, zakażenia bakteryjne, grzybicze lub wirusowe, ciąża (zwłaszcza I trymestr); przy podaniu miejscowym: trądzik różowaty, trądzik pospolity, zapalenie skóry wokół ust, stosowanie na skórę twarzy, świąd odbytu i narządów płciowych, stosowanie u dzieci do 12. rż. Nie należy stosować kortykosteroidów do leczenia zespołu błon szklistych po urodzeniu. W profilaktyce zespołu błon szklistych u wcześniaków kortykosteroidów nie należy podawać ciężarnym z uszkodzonym łożyskiem, stanem przedrzucawkowym lub w okresie rzucawki. 2011 Kortykosteroidów nie należy podawać we wstrzyknięciach do niestabilnych stawów, miejsc zakażonych oraz przestrzeni międzykręgowych. Należy unikać wstrzykiwania w samo ścięgno, ze względu na zwiększenie ryzyka zerwania ścięgna. Długotrwałe podawanie kortykosteroidów może się wiązać z występowaniem zaćmy podtorebkowej tylnej, zwłaszcza u dzieci, jaskry z możliwym uszkodzeniem nerwów wzrokowych oraz z nasileniem zakażeń oczu wywołanych przez grzyby lub wirusy. Kortykosteroidy mogą maskować niektóre objawy zakażenia. Średnie i duże dawki kortykosteroidów mogą powodować wzrost ciśnienia tętniczego, zatrzymanie wody i sodu, zwiększenie wydalania potasu; należy rozważyć znaczne ograniczenie podaży sodu w diecie oraz suplementację potasu. Chorych leczonych kortykosteroidami nie należy szczepić przeciwko ospie wietrznej; nie należy wykonywać też innych szczepień, zwłaszcza w przypadku stosowania dużych dawek kortykosteroidów, ze względu na ryzyko wystąpienia powikłań neurologicznych oraz ryzyko braku odpowiedzi immunologicznej; szczepienia można wykonywać u osób otrzymujących kortykoterapię substytucyjną. Osoby przyjmujące kortykosteroidy w dawkach immunosupresyjnych powinny unikać kontaktu z chorymi na ospę wietrzną lub odrę. Leczenie pacjentów z czynną gruźlicą należy ograniczyć do przypadków gruźlicy piorunującej lub rozsianej i stosować w skojarzeniu z leczeniem przyczynowym. Nagłe odstawienie długotrwale stosowanych kortykosteroidów w dużych dawkach powoduje wystąpienie objawów niewydolności kory nadnerczy; zmniejszanie dawki i odstawianie leku powinno odbywać się stopniowo.U osób z marskością wątroby lub niedoczynnością tarczycy działanie leku może być nasilone. Podczas leczenia chorych z opryszczką oczną może dojść do perforacji rogówki; zachować ostrożność. Kortykosteroidy mogą nasilać istniejącą chwiejność emocjonalną lub tendencję do występowania stanów psychotycznych. Należy zachować ostrożność podczas leczenia glikokortykosteroidami chorych z nieswoistym wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego oraz łuszczycą, osób, u których współistnieje choroba wrzodowa, samoistna plamica małopłytkowa, myasthenia gravis, osteoporoza, nadciśnienie tętnicze, niewydolność nerek, świeże zespolenie jelitowe, osób z zagrożeniem perforacją, wystąpieniem ropnia lub zapalenia uchyłków. Ostrożnie stosować u dzieci i monitorować ich wzrost, ponieważ długotrwałe stosowanie może spowodować zahamowanie wzrostu. U niektórych pacjentów kortykosteroidy mogą wpływać na liczbę i ruchliwość plemników.

Interakcje

Estrogeny wzmacniają działanie terapeutyczne leku. Fenytoina, fenobarbital, ryfampicyna, efedryna, nasilając metabolizm leku, osłabiają jego działanie terapeutyczne. W skojarzeniu z diuretykami i amfoterycyną B możliwe nasilenie hipokaliemii. Betametazon osłabia działanie insuliny, doustnych leków hipoglikemizujących, leków przeciwzakrzepowych; konieczna może być modyfikacja dawkowania. Kortykosteroidy mogą zmniejszać stężenie salicylanów we krwi. Jednoczesne stosowanie z NLPZ lub alkoholem może zwiększać ryzyko wystąpienia lub nasilenie objawów owrzodzenia przewodu pokarmowego. Glikokortykosteroidy mogą osłabiać odpowiedź na leczenie somatotropiną. Jednoczesne stosowanie z glikozydami naparstnicy zwiększa ryzyko wystąpienia zaburzeń rytmu serca lub toksycznego działania glikozydów nasercowych, związanego z występowaniem hipokaliemii. Kortykosteroidy mogą powodować fałszywie ujemny wynik testu z błękitem nitrotetrazolowym na obecność zakażenia bakteryjnego.

Działania niepożądane

Podanie pozajelitowe. Zatrzymanie sodu, utrata potasu, alkaloza hipokaliemiczna, zatrzymanie płynów, zastoinowa niewydolność serca u podatnych osób, nadciśnienie, osłabienie mięśni, miopatia, utrata masy mięśniowej, zaostrzenie objawów myasthenia gravis, osteoporoza, kompresyjne złamania kręgów, martwica aseptyczna głowy kości udowej i ramiennej, patologiczne złamania kości długich, zerwanie ścięgna, niestabilność stawów po wielokrotnym podaniu dostawowym, czkawka, wrzód trawienny, zapalenie trzustki, rozdęcie brzucha, wrzodziejące zapalenie przełyku, utrudnione gojenie się ran, atrofia skóry, ścieńczenie skóry, wybroczyny i krwawe wylewy podskórne, zaczerwienienie skóry twarzy, wzmożone pocenie się, stłumione reakcje na testy skórne, alergiczne zapalenie skóry, pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy, drgawki, zwiększenie ciśnienia wewnątrzczaszkowego z obrzękiem tarczy nerwu wzrokowego, zaburzenia równowagi, bóle głowy, nieregularne miesiączkowanie, zespół cushingoidalny, zahamowanie wzrostu wewnątrzmacicznego płodu, wtórny brak reakcji kory nadnerczy i przysadki w sytuacjach stresu, zmniejszona tolerancja na węglowodany, objawy utajonej cukrzycy, zaćma podtorebkowa tylna, zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego, jaskra, wytrzeszcz, ujemny bilans azotowy związany z katabolizmem białek, euforia, zmiany nastroju, ciężka depresja, zmiany osobowości, bezsenność, reakcje rzekomoanafilaktyczne, reakcje nadwrażliwości, w rzadkich przypadkach utrata wzroku po podaniu do zmiany umiejscowionej na twarzy lub głowie, nasilona lub zmniejszona pigmentacja skóry, atrofia skóry i tkanki podskórnej, ropień jałowy, zaczerwienienie skóry po wstrzyknięciu dostawowym, choroby stawów przypominające artropatię Charcota. Preparaty stosowane miejscowo mogą doprowadzić do zahamowania osi przysadkowo-nadnerczowej oraz rozwoju zmian troficznych skóry w trakcie przewlekłego stosowania lub leczenia zmian skórnych o dużej powierzchni. Po podaniu miejscowym także zaczerwienienie i rumień w miejscu aplikacji, pieczenie, podrażnienie, swędzenie, tworzenie pęcherzyków, zapalenie mieszków włosowych, suchość skóry, nadmierne owłosienie, zmiany trądzikopodobne, odbarwienie skóry, zapalenie skóry wokół ust, alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, maceracja skóry, wtórne zakażenia, zanik skóry, rozstępy skórne, potówki.

Ciąża i laktacja

Kategoria C. Nie stosować w okresie karmienia piersią. Noworodki matek, które dostawały duże dawki kortykosteroidów w okresie ciąży, powinny być obserwowane pod kątem wystąpienia niewydolności kory nadnerczy lub zaćmy wrodzonej.

Dawkowanie

Pozajelitowo. Sól disodowa fosforanu betametazonu. I.m., i.v., w zależności od stanu pacjenta dorośli: początkowo zwykle do 8 mg/d; dzieci: początkowo 0,02–0,125 mg/kg mc./d. Obrzęk mózgu: 2–4 mg, pacjenci w śpiączce 2–4 mg co 6 h i.v. Wstrząs: 3 mg co 4–6 h do czasu stabilizacji stanu pacjenta. Odczyny poprzetoczeniowe: 4–8 mg i.v. tuż przed przetoczeniem krwi; przy powtarzaniu przetoczeń dawkę można powtarzać do 4 ×/d. Zapobieganie zespołowi zaburzeń oddychania u wcześniaków: 4–6 mg i.m. co 12 h przez 24–48 h na 48–72 h przed spodziewanym porodem (przed 32. tyg. ciąży). Miejscowo do tkanek miękkich i dostawowo. Choroby układu ruchu: w zależności od rozmiaru stawu i miejsca podania; duże stawy – 2–4 mg, małe stawy – 0,8–2 mg, kaletka maziowa – 2–3 mg, pochewka ścięgna – 0,4–1 mg, tkanki miękkie – 2–6 mg, ganglion – 1–2 mg. Mieszanina 2 soli betametazonu (7 mg betametazonu w 1 ml): dostawowo – stawy duże 1–2 ml, stawy średnie 0,5–1 ml, stawy małe 0,25–0,5 ml; dokaletkowo – 1–2 ml w stanach ostrych, w stanach przewlekłych mniejsze dawki; miejscowo, śródskórnie: 0,2 ml/cm2, maks. 1 ml/tydz.; leczenie ogólne: 1–2 ml glęboko i.m., w razie konieczności dawkę można powtórzyć. Płyn do stos. na skórę, maść, krem. Miejscowo, na chorą powierzchnię skóry 1–3 ×/d.

Preparaty na rynku polskim zawierające betametazon (dipropionian betametazonu)