29 lipca 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Lekarze pacjentom - aktualne informacje o lekach
medycyna praktyczna dla pacjentów

Doksycyklina (opis profesjonalny)

Działanie

Długo działający antybiotyk tetracyklinowy. Należy do grupy leków o działaniu bakteriostatycznym. Mechanizm działania polega na blokowaniu biosyntezy białka. Spektrum przeciwbakteryjne: Brucella, Mycoplasma, Pasteurella tularensis, Chlamydia, Ureaplasma, Neisseria gonorrhoeae, Leptospira, Actinomyces, Haemophilus, Rickettsia, Borelia (B. burgdorferi), Treponema, Yersinia, Legionella, Campylobacter, Vibrio, Listeria, ziarenkowce Gram-dodatnie i Gram-ujemne, Moraxella catarrhalis, paciorkowce, w tym Streptococcus pneumoniae (występują szczepy oporne), Gram-ujemne pałeczki z rodziny Enterobacteriaceae (szczepy oporne), z wyjątkiem Proteus, Providencia, Serratia, gronkowce, beztlenowce Propionibacterium, Clostridium, a także Bacteroides fragilis (szczepy oporne). Tetracykliny są nieaktywne w stosunku do Pseudomonas aeruginosa. Mechanizm oporności szczepów bakteryjnych jest związany ze zmniejszeniem zdolności penetracji leku do wnętrza komórki bakteryjnej lub aktywnego usuwania antybiotyku z komórki bakteryjnej na zewnątrz. Oporność ta jest związana z obecnością w komórce przekazywalnych plazmidów R. Spektrum przeciwbakteryjne jest bardzo szerokie, jednak długotrwałe stosowanie tetracyklin w praktyce klinicznej doprowadziło do selekcji dużego odsetka szczepów opornych zarówno wśród ziarenkowców, jak i pałeczek Gram-ujemnych. Po podaniu p.o. wchłania się szybko i dobrze z przewodu pokarmowego. tmax – ok. 2 h. Dieta mleczna i alkohol, jak również równoległe przyjmowanie niektórych leków mogą zmniejszać wchłanianie. Wiązanie z białkami osocza wynosi 80–95%. Dobrze przenika m.in. do macicy, jajników, płuc, zatok, żółci, przez łożysko i do pokarmu kobiecego. Słabo przenika do płynu mózgowo-rdzeniowego. Ok. 50% leku jest metabolizowane w wątrobie. t1/2 wynosi 18–22 h, w przypadku uszkodzenia nerek ulega wydłużeniu do 25 h. Wydalana przez nerki i częściowo z żółcią. Przy prawidłowej czynności nerek 40% dawki wydalane jest w ciągu 72 h. W przypadku niewydolności nerek odsetek ten zmniejsza się do 1–5% w ciągu 72 h.

Wskazania

Lek z wyboru w zakażeniach wywołanych przez chlamydie, mikoplazmy, riketsje. Bruceloza, dżuma, tularemia, cholera, riketsjoza, leptospiroza, gorączka Q, borelioza. Zakażenia dróg oddechowych (zapalenie migdałków podniebiennych, gardła, ucha środkowego, zatok, oskrzeli, płuc) wywołane przez Mycoplasma pneumoniae, Haemophilus influenzae, Klebsiella spp., Streptococcus pneumoniae, Chlamydia pneumoniae. Zakażenia układu moczowo-płciowego (odmiedniczkowe zapalenie nerek, zapalenie pęcherza moczowego, zapalenie cewki moczowej) wywołane przez Chlamydia trachomatis, Ureaplasma urealyticum. Zakażenia skóry i tkanek miękkich, m.in. trądzik młodzieńczy. Choroby przenoszone drogą płciową, wywołane przez Chlamydia trachomatis, kiła, wrzód miękki, ziarniniak pachwinowy, rzeżączka. Zakażenia przewodu pokarmowego i dróg żółciowych (m.in. biegunka podróżnych). Przewlekłe zapalenie spojówek wywołane przez Chlamydia trachomatis. Zapobieganie malarii.

Przeciwwskazania

Nadwrażliwość na doksycyklinę, tetracykliny lub którykolwiek składnik preparatu, ciężka niewydolność wątroby. Nie stosować u dzieci do 12. rż. ze względu na ryzyko wystąpienia zaburzeń rozwoju zębów lub kośćca. Zachować ostrożność u osób z niewydolnością wątroby lub stosujących inne leki hepatotoksyczne, z zaburzeniami krzepliwości krwi lub niewydolnością nerek. Doksycyklina stosowana w trakcie rozwoju zębów może spowodować trwałą zmianę ich zabarwienia lub ich uszkodzenie. Podczas leczenia należy unikać nasłonecznienia lub sztucznego napromieniania UV (np. solarium), ze względu na możliwość występowania fotodermatoz. W przypadku stosowania długotrwałego należy kontrolować obraz krwi i czynność wątroby i nerek. Antybiotyki o szerokim spektrum działania mogą niekiedy wywoływać rzekomobłoniaste zapalenie jelit; w takim przypadku należy antybiotyk odstawić i w razie potrzeby wdrożyć odpowiednie leczenie. U pacjentów z chorobami wenerycznymi i podejrzeniem zakażenia kiłą przed rozpoczęciem leczenia należy wykonać badanie mikroskopowe w ciemnym polu widzenia, a odczyn Wassermanna należy wykonywać co miesiąc przez co najmniej 4 miesiące. U chorych z miastenią, porfirią lub uogólnionym toczniem rumieniowatym doksycyklina może powodować nasilenie objawów choroby. Donoszono o przypadkach wypukłego ciemiączka u niemowląt i łagodnego nadciśnienia śródczaszkowego u dzieci i dorosłych, ustępujących po zaprzestaniu leczenia. Ze względu na możliwość wystąpienia podrażnienia przełyku lub jelit, zaleca się przyjmowanie leku w pozycji siedzącej lub stojącej i pozostawanie w niej przez co najmniej pół godziny, popijanie dawki leku szklanką wody, a w przypadku uporczywych działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego można zalecić przyjmowanie leku podczas posiłku. Preparatów zawierających laktozę nie stosować u osób z występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.

Interakcje

Związki wapnia, magnezu i glinu w lekach zobojętniających, związki cynku lub bizmutu, węgiel aktywowany, cholestyramina oraz w nieznacznym stopniu dieta mleczna zmniejszają wchłanianie doksycykliny; zaleca się zachowanie co najmniej 2–3 h odstępu. Z solami żelaza zmniejsza się wchłanianie obu leków. Antybiotyki β-laktamowe i doksycyklina mogą wzajemnie zmniejszać skuteczność działania. Doksycyklina nasila działanie doustnych leków przeciwzakrzepowych oraz doustnych leków przeciwcukrzycowych. Doksycyklina nasila nefrotoksyczność metoksyfluranu (nie stosować równolegle) oraz toksyczność metotreksatu. U chorych stosujących leki indukujące enzymy wątrobowe (m.in. barbiturany, ryfampicyna, fenytoina, karbamazepina) t1/2 ulega skróceniu; podobne działanie wykazuje alkohol. Jednoczesne podawanie doksycykliny i teofiliny może zwiększać częstość występowania działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego. Ryfampicyna może zwiększać toksyczność doksycykliny. Doksycyklina może nasilać działania niepożądane cyklosporyny; w przypadku konieczności równoległego stosowania zaleca się monitorowanie stężeń cyklosporyny we krwi. Nie stosować równolegle z izotretynoiną, jak również krótko przed lub po jej zastosowaniu, ze względu na mogące wystąpić przemijające zwiększenie ciśnienia śródczaszkowego i objawy rzekomego guza mózgu. Doksycyklina może zmniejszać lub zwiększać stężenie litu we krwi; należy monitorować stężenie litu w surowicy. Lek może zmniejszać skuteczność doustnych środków antykoncepcyjnych. Doksycyklina może zaburzać wyniki testów wykrywających katecholaminy, glukozę, białko, urobilinogen w moczu.

Działania niepożądane

Niedokrwistość hemolityczna, małopłytkowość, neutropenia, porfiria, eozynofilia, zmniejszona aktywność protrombinowa. Brązowo-czarne przebarwienie tarczycy po długotrwałym stosowaniu, bez zaburzeń czynności tarczycy. Wypukłe ciemiączko u niemowląt, spowodowane przez łagodny wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego. Łagodny wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego z podrażnieniem opon mózgowych i rozszerzeniem źrenic u starszych dzieci i u dorosłych. Mogą wystąpić związane z tym bóle głowy, nudności, szumy uszne, zawroty głowy, niewyraźne widzenie, ubytek pola widzenia, podwójne widzenie; objawy te przemijają w ciągu kilku dni lub tygodni po przerwaniu leczenia. Donoszono o przypadkach całkowitej utraty wzroku. Zaburzenia przedsionkowe: szumy uszne, zawroty głowy i zaburzenia widzenia. Działania niepożądane ze strony żołądka i jelit są zazwyczaj lekkie i rzadko powodują konieczność przerwania leczenia: ból brzucha, brak łaknienia, nudności, wymioty, biegunka, niestrawność, trudności w połykaniu, czarny język, zapalenie jamy ustnej, zapalenie języka, zapalenie jelita cienkiego i okrężnicy, rzekomobłoniaste zapalenie jelita, stan zapalny okolicy moczowo-płciowej z nadkażeniem drożdżakami, świąd odbytu, zahamowanie wzrostu bakterii wytwarzających witaminę B. Rzadko obserwowano zaburzenia czynności wątroby z przemijającym zwiększeniem parametrów czynności wątroby, zapaleniem wątroby i niewydolnością wątroby przebiegającą z żółtaczką, czasami z zapaleniem trzustki podczas długotrwałego stosowania lub u pacjentów z niewydolnością wątroby lub nerek. Wysypka plamisto-grudkowa i rumień, złuszczające zapalenie skóry, pokrzywka, martwica toksyczna rozpływna naskórka, rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa i Johnsona, fotodermatozy Zaburzenia rozwoju zębów i kości: łamliwość kości, nieodwracalne przebarwienia zębów. Bóle mięśni i stawów. Zwiększenie stężenia mocznika (azotu) we krwi, nasilenie azotemii osób z niewydolnością nerek. Produkty rozpadu doksycykliny mogą wywoływać objawy zespołu Fanconiego – pojawienie się albumin, glukozy, aminokwasów w moczu, hipofosfatemię, hipokalemię oraz nerkową kwasicę cewkową. Jak w przypadku wszystkich antybiotyków mogą wystąpić nadkażenia powodowane przez oporne drobnoustroje: zakażenia drożdżakami, zapalenie języka, gronkowcowe zapalenie jelita, rzekomobłoniaste zapalenie jelita (z nadmiernym wzrostem Clostridium difficile), stany zapalne okolicy narządów płciowych i odbytu (z nadmiernym wzrostem Candida), donoszono również o zapaleniach pochwy i jamy ustnej. Reakcje nadwrażliwości, w tym wstrząs anafilaktyczny, niedociśnienie, zapalenie osierdzia, obrzęk naczynioruchowy, anafilaksja, zaostrzenie rozsianego tocznia rumieniowatego, duszność, choroba posurowicza, obrzęki obwodowe, tachykardia, pokrzywka, uderzenia krwi.Objawy przedawkowania: zaczerwienienie twarzy, zawroty głowy, gorączka. Należy podać wodę do picia oraz wywołać wymioty. W przypadku przyjęcia dużych dawek preparatu należy wykonać płukanie żołądka, a następnie podać węgiel aktywowany i osmotycznie czynny środek przeczyszczający (siarczan sodu). Dializa otrzewnowa oraz hemodializa nie są skuteczne w usuwaniu leku z organizmu.

Ciąża i laktacja

Kategoria D. Nie stosować w ciąży i w okresie karmienia piersią.

Dawkowanie

P.o. Dorośli o mc. <70 kg i dzieci po 12. rż. o mc. >50 kg: dawka początkowa 200 mg jednorazowo lub w 2 daw. podz., następnie 100 mg 1 ×/d, w cięższych zakażeniach oraz u dorosłych osób >70 kg mc. 200 mg/d w 2 daw. podz. Dzieci po 12. rż. o mc. <50 kg: dawka początkowa 4 mg/kg mc. jednorazowo, w ciągu następnych dni 2 mg/kg mc. 1 ×/d. Niepowikłana rzeżączka: 200 mg/d w 2 daw. podz. przez co najmniej 7 dni. Choroby przenoszone drogą płciową wywołane przez chlamydie lub Ureaplasma urealyticum: 200 mg/d w 2 daw. podz. przez 7–10 dni. Kiła: 200–400 mg/d w daw. podz. przez 2 tyg. Zapobieganie malarii: 100 mg/d; profilaktykę należy rozpocząć 1–2 dni przed planowaną podróżą w rejony zagrożone malarią i kontynuować przez cały okres pobytu oraz 4 tyg. po powrocie. Borelioza (I stadium): 200 mg/d przez 2–3 tyg. Trądzik pospolity: początkowo 50–100 mg/d przez 1–3 tyg., następnie 50 mg/d przez okres do 12 tyg. I.v., wyłącznie w postaci wlewu, trwającego 1–4 h (nie krócej niż 1 h i nie dłużej niż 12 h). Dorośli i dzieci po 12. rż. o mc. >50 kg: dawka początkowa 200 mg jednorazowo lub w 2 daw. podz., następnie 100 mg 1 ×/d, w cięższych zakażeniach 200 mg/d w 2 daw. podz. Dzieci po 12. rż. o mc. <50 kg: dawka początkowa 4 mg/kg mc. w 2 daw. podz., w ciągu następnych dni 2 mg/kg mc. 1 ×/d lub w 2 daw. podz. Nie ma konieczności modyfikacji dawkowania u chorych z niewydolnością nerek.

Uwagi

Roztwór przygotowany do podania pozajelitowego jest wrażliwy na działanie światła.

Preparaty na rynku polskim zawierające doksycyklina