26 października 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Lekarze pacjentom - aktualne informacje o lekach
medycyna praktyczna dla pacjentów

Fenobarbital (opis profesjonalny)

Działanie

Lek o działaniu hamującym OUN (zwłaszcza podwzgórze, układ siatkowaty, korę mózgową). Działa uspokajająco, w większych dawkach długotrwale nasennie i przeciwdrgawkowo. Prawdopodobnie zaburza równowagę między procesami pobudzania a hamowania neuronów w różnych strukturach mózgu poprzez nasilenie blokującego wpływu GABA na przekaźnictwo nerwowe (receptory GABA-A). Działa hamująco na neurony układu limbicznego, tworu siatkowatego w mózgu, a także podwzgórza, upośledza przekazywanie bodźców do kory mózgowej z tych struktur. Hamuje czynność ośrodka oddechowego, zwłaszcza w skojarzeniu z pochodnymi benzodiazepiny. Hamuje wytwarzanie hormonu tyreotropowego, wydzielanie ACTH, zwiększa natomiast wydzielanie hormonu antydiuretycznego. Zmniejsza szybkość przemiany materii, zużycie tlenu przez tkankę mózgową, hamuje proces fosforylacji, syntezę i wydzielanie acetylocholiny z neuronów oraz uwalnianie noradrenaliny. Efekt niewielkiego obniżenia ciśnienia tętniczego i zmniejszenia częstotliwości rytmu serca jest wyraźniejszy u osób z nadciśnieniem tętniczym. Obwodowo zmniejsza napięcie mięśni gładkich, stąd działanie przeciwskurczowe. Ze względu na swoiste pobudzanie estryfikacji bilirubiny w hepatocytach był stosowany w hiperbilirubinemii Gilberta. W ok. 80% wchłania się z przewodu pokarmowego, maks. stężenie we krwi osiąga u dorosłych po 8 h, a u dzieci po 4 h. Dobrze się wchłania po podaniu p.r., dostępność biologiczna wynosi 90% a tmax – 1 h. Lek jest rozpuszczalny w tłuszczach, łatwo przenika do wszystkich płynów tkankowych, także przez łożysko i do pokarmu kobiecego. W wodzie i w etanolu rozpuszcza się sól sodowa fenobarbitalu. W 40–50% jest wiązany przez białka osocza. Tylko ok. 10% ulega zmetabolizowaniu w wątrobie do nieczynnych pochodnych, a w większości w stanie niezmienionym jest wydalany przez nerki (25–50%). Szybkość wydalania fenobarbitalu zwiększa alkalizacja moczu. t1/2 wynosi 55–118 h u dorosłych, 60–180 h u dzieci, wydłuża się u osób starszych, po przedawkowaniu oraz w przypadku niewydolności wątroby lub nerek; u chorych stosujących fenobarbital długotrwale oraz u dzieci t1/2 ulega skróceniu.

Wskazania

Napady padaczkowe częściowe i uogólnione (równie skuteczny, jak karbamazepina i fenytoina, ale ze względu na niekorzystne działanie na funkcje poznawcze i zachowanie jest coraz rzadziej stosowany). Jako środek uspokajający. Stosowany również w innych niezarejestrowanych w Polsce wskazaniach.

Przeciwwskazania

Nadwrażliwość na lek, niewydolność oddechowa, ciężkie zaburzenia oddychania, bezdech senny, choroba Parkinsona, porfiria, ciężka niewydolność wątroby i nerek, ciężka niewydolność serca, ciężkie zatrucie lekami wpływającymi depresyjnie na OUN (leki nasenne, przeciwbólowe, psychotropowe) i alkoholem, uzależnienie od leków lub alkoholizm. Zachować ostrożność w przypadku osób z chorobami wątroby, zmniejszyć dawkę leku. Zachować ostrożność w przypadku zaburzeń czynności nerek, ciężkiej niedokrwistości, astmy oskrzelowej, zaburzeń oddychania, cukrzycy, ostrego lub przewlekłego bólu, uzależnienia od leków w wywiadzie, u pacjentów osłabionych, w podeszłym wieku, z depresją i skłonnościami samobójczymi. W czasie leczenia kontrolować stężenie kwasu foliowego we krwi i stosować suplementację wit. D3. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do tolerancji, uzależnienia fizycznego i psychicznego, a nagłe zaprzestanie stosowania może powodować wystąpienie objawów odstawiennych. Lek należy odstawiać stopniowo. U dzieci może powodować pobudzenie.

Interakcje

Fenobarbital jest induktorem enzymów mikrosomalnych wątroby i niezależnie od dawki może przyspieszać metabolizm wielu jednocześnie stosowanych leków, które są metabolizowane w wątrobie, zmniejszając w ten sposób ich skuteczność. Dotyczy to doustnych leków przeciwzakrzepowych, gliko- i mineralokortykosteroidów, cyklosporyny, doksycykliny, chinidyny, pochodnych metyloksantyny, pochodnych hydantoiny, chlorpromazyny, amitryptyliny, fenylbutazonu, metronidazolu, digoksyny, β-adrenolityków, wit. D, gryzeofulwiny, chloramfenikolu, doustnych środków antykoncepcyjnych, dyzopiramidu, fenprofenu, haloperydolu, lewotyroksyny, meksyletyny, pochodnych wit. D. W przypadku konieczności stosowania wspomnianych leków równolegle z fenobarbitalem niezbędne może się okazać monitorowanie skuteczności ich działania, zmiana dawki w czasie leczenia fenobarbitalem i po jego zakończeniu. Interakcje z fenytoiną są trudne do przewidzenia. Zwykle występuje zmniejszenie stężenia fenytoiny we krwi, a po odstawieniu fenobarbitalu mogą wystąpić niepożądane działania fenytoiny. Dołączenie fenytoiny może zwiększyć niepożądane działania fenobarbitalu. Inhibitory MAO wydłużają działanie fenobarbitalu. Jednoczesne stosowanie kwasu walproinowego może nasilić działanie fenobarbitalu (uspokajające, zwłaszcza u dzieci). Zastosowanie fenobarbitalu w skojarzeniu z karbamazepiną lub amidami kwasu bursztynowego może nasilać metabolizm tych leków, zaleca się monitorowanie stężeń karbamazepiny i amidów kwasu bursztynowego. Wiele środków działających depresyjnie na OUN (pochodne benzodiazepiny, leki przeciwdepresyjne z wyjątkiem inhibitorów MAO, większość leków przeciwhistaminowych, klonidyna, leki nasenne, neuroleptyki, pochodne morfiny, alkohol) stosowanych równolegle z fenobarbitalem może silnie hamować czynność OUN, a także spowodować depresję ośrodka oddechowego. Fenobarbital nasila działanie metotreksatu. Alkohol nasila hamujące działanie fenobarbitalu na OUN. Równoległe stosowanie z antagonistami wapnia może nasilać ich działanie hipotensyjne. Barbiturany w skojarzeniu z inhibitorami anhydrazy węglanowej zwiększają ryzyko wystąpienia osteopenii, zaleca się monitorowanie pacjentów pod kątem wczesnych jej objawów. Fenobarbital może indukować metabolizm cyklofosfamidu, zwiększając stężenie jego alkilujących metabolitów. Równoległe stosowanie guanetydyny lub guanadrelu z fenobarbitalem może powodować wystąpienie niedociśnienia ortostatycznego. Duże dawki ketaminy lub szybkie jej podanie zwiększają ryzyko depresji oddechowej i/lub niedociśnienia ortostatycznego. Duże dawki leukoworyny mogą osłabiać działanie przeciwdrgawkowe fenobarbitalu. Fenylbutazon może nasilać metabolizm barbituranów, osłabiajac ich działanie. Podczas równoległego stosowania ryfampicyny konieczna może być zmiana jej dawkowania. Pochodne metyloksantyny mogą antagonizować nasenne działanie barbituranów.

Działania niepożądane

Nadmierne uspokojenie i depresja, senność, depresja ośrodka oddechowego, zaburzenia artykulacji mowy, zaburzenia koordynacji ruchów, równowagi, zwłaszcza u osób w podeszłym wieku, reakcje uczuleniowe (wysypka, uczulenie na światło), złuszczające zapalenie skóry, zespół Stevensa i Johnsona, martwica toksyczna rozpływna naskórka, zawroty i bóle głowy, niedociśnienie, bradykardia, omdlenia, gorączka, bóle stawowe, demineralizacja kości, krzywica, zapalenie wątroby, żółtaczka, małopłytkowość, agranulocytoza, niedokrwistość megaloblastyczna (w przypadku długotrwałego stosowania fenobarbitalu występuje niedobór kwasu foliowego), po dużych dawkach oczopląs, ataksja, po dawkach nasennych znużenie, zahamowanie czynności psychoruchowych, u osób starszych paradoksalne pobudzenie, u dzieci nadpobudliwość, drażliwość. Długotrwałe lub wielokrotne podawanie może powodować uzależnienie. Nagłe zaprzestanie podawania leku prowadzi do zespołu abstynencyjnego z nudnościami, obniżeniem ciśnienia tętniczego, drżeniem mięśniowym, wystąpieniem napadów padaczkowych aż do stanu padaczkowego włącznie. W trakcie leczenia rozwija się tolerancja na działanie nasenne fenobarbitalu. Objawy przedawkowania: nudności, wymioty, bóle głowy, zaburzenia świadomości do śpiączki włącznie, spadek ciśnienia tętniczego, zapaść, depresja ośrodka oddechowego aż do porażenia mogącego doprowadzić do zgonu, niewydolność serca, gorączka lub hipotermia, krwotoczne wykwity skórne, zanik perystaltyki. Przewlekłe zatrucie fenobarbitalem jest podobne do zatrucia alkoholem, występuje dezorientacja, splątanie, depresja, ataksja, osutka, śpiączka.

Ciąża i laktacja

Kategoria D. Fenobarbital można stosować u kobiet ciężarnych wyłącznie w przypadku zdecydowanej konieczności, kiedy podanie bezpieczniejszego alternatywnego leku jest niemożliwe lub przeciwwskazane. U noworodków matek leczonych tym lekiem w 1. dobie mogą wystąpić objawy uzależnienia i skazy krwotocznej (profilaktycznie podawać wit. K), a także zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej oraz zespół odstawienia. Nie stosować w okresie karmienia piersią.

Dawkowanie

Dawkowanie indywidualne, zależnie od wskazań, najlepiej rozpoczynać od małych dawek. Padaczka. Dorośli. P.o. 60–250 mg zwykle 1 ×/d na noc lub w daw. podz. Dzieci. P.o. 1–6 mg/kg mc./d. Uspokajająco. Dzieci. P.r. 30. mż.–6. rż. – 15 mg 1–2 ×/d, 6.–10. rż. – 15 mg 2–3 ×/d.

Uwagi

Podczas przyjmowania leku nie należy prowadzić pojazdów, obsługiwać urządzeń mechanicznych w ruchu, spożywać alkoholu. W trakcie długotrwałego stosowania należy okresowo kontrolować morfologię krwi, czynność wątroby i nerek. Nie należy nagle przerywać podawania leku.

Preparaty na rynku polskim zawierające fenobarbital