28 lipca 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Lekarze pacjentom - aktualne informacje o lekach
medycyna praktyczna dla pacjentów

Nikotyna (opis profesjonalny)

Działanie

Nikotyna jest alkaloidem występującym w dużych ilościach w tytoniu. Łączy się z receptorami acetylocholinowymi połączeń nerwowych zwojów autonomicznych układu nerwowego, rdzenia nadnerczy oraz OUN, wykazując działanie zarówno wobec części współczulnej, jak i przywspółczulnej układu nerwowego. Nikotyna stosowana na nieuszkodzoną skórę charakteryzuje się ciągłym wchłanianiem do krwi; maks. stężenie w osoczu osiąga 8–10 h po rozpoczęciu podawania; t1/2 wynosi 2 h. Stężenia osiągane w osoczu podczas stosowania nikotyny w postaci gumy do żucia wnoszą zwykle 8–25 ng/ml (w zależności od dawki i sposobu żucia). Nikotyna jest metabolizowana w wątrobie. Wydalana z moczem w postaci niezmienionej oraz metabolitu – kotyniny. Pobudza OUN (szczególnie „punkt nagrody” w układzie limbicznym), poszerza obwodowe naczynia krwionośne, zwiększa częstotliwość rytmu serca, zwiększa ciśnienie tętnicze, zmniejsza napięcie mięśni poprzecznie prążkowanych, przyspiesza perystaltykę i pobudza wydzielanie gruczołów przewodu pokarmowego. Odstawienie nikotyny u osób uzależnionych powoduje nieodpartą chęć sięgnięcia po papierosa, nerwowość, uczucie zmęczenia, drażliwość, chwiejność emocjonalną, zaburzenia snu, upośledzenie koncentracji, zwiększenie łaknienia, bóle głowy, bóle mięśniowe, zaparcia.

Wskazania

Preparaty zawierające nikotynę są stosowane, obok innych środków, w leczeniu wspomagającym odzwyczajanie się od palenia tytoniu; powodują zmniejszenie nasilenia objawów abstynencyjnych.

Przeciwwskazania

Nadwrażliwość na którykolwiek składnik preparatu, niestabilna dławica piersiowa, dławica piersiowa naczynioskurczowa, stan po niedawnym zawale serca (do 3 mies.), ostra faza udaru mózgu, klinicznie istotne zaburzenia rytmu serca. Stosować ostrożnie u chorych ze stabilną dławicą piersiową, chorobami tętnic obwodowych, niestabilnym lub wysokim nadciśnieniem tętniczym, czynną chorobą wrzodową, zapaleniem błony śluzowej żołądka, niewydolnością nerek, umiarkowanym lub ciężkim upośledzeniem czynności wątroby. Ponieważ nikotyna powoduje zwiększenie wydzielania amin katecholowych, należy zachować szczególną ostrożność, stosując ją u chorych z nadczynnością tarczycy, guzem chromochłonnym i cukrzycą typu 1.

Interakcje

Zaprzestanie palenia może prowadzić do zmniejszenia klirensu substratów CYP1A2. Może to spowodować istotne klinicznie zwiększenie stężenia niektórych leków (teofilina, takryna, klozapina). W przypadku innych leków (imipramina, olanzapina, klomipramina, fluwoksamina) nie są znane skutki kliniczne związane ze zwiększeniem ich stężenia po zaprzestaniu palenia tytoniu. Możliwe, że palenie indukuje metabolizm flekainidu i pentazocyny. Nikotyna może powodować zwiększenie stężenia kortyzolu i amin katecholowych, powodować konieczność dostosowania dawkowania niektórych leków (nifedypina, ß-adrenolityki, insulina), zmniejszać skuteczność leków moczopędnych, opóźniać gojenie wrzodów żołądka pod wpływem antagonistów receptorów H2, zwiększać narażenie na działania niepożądane związane z hormonalną terapią zastępczą i antykoncepcją hormonalną.

Działania niepożądane

Podrażnienie skóry w miejscu zastosowania preparatu, rumień, wysypka, świąd, pokrzywka (zaburzenia te występują częściej u pacjentów ze współistniejącymi chorobami dermatologicznymi), uczucie dyskomfortu w obrębie przewodu pokarmowego, czkawka, ból mięśni żuchwy, podrażnienie jamy ustnej, zaburzenia snu, bezsenność, bóle i zawroty głowy, nudności, wymioty, zwiększenie częstotliwości rytmu serca. Rzadko przemijające migotanie przedsionków, reakcje alergiczne (w tym obrzęk naczynioruchowy). Przypadkowe spożycie przez małe dziecko preparatu stosowanego w odzwyczajaniu od palenia może spowodować ciężkie (nawet śmiertelne) zatrucie. Zatrucie nikotyną charakteryzuje się nudnościami, wymiotami, bólami brzucha, biegunką, nadmiernym wydzielaniem potu, uderzeniami gorąca, zawrotami głowy, zaburzeniami słuchowymi i wzrokowymi, znacznym osłabieniem, zaburzeniami rytmu serca, zaburzeniami oddechowymi i obniżeniem ciśnienia tętniczego.

Ciąża i laktacja

Kategoria D. Ponieważ nikotyna przenika do mleka kobiecego i jest szkodliwa dla niemowląt, stosowanie jej preparatów podczas karmienia piersią jest przeciwwskazane.

Dawkowanie

W zależności od preparatu. Plastry należy stosować na czystą, nieowłosioną i nieuszkodzoną skórę na ramionach, biodrach lub tułowiu. Każdorazowo należy zmieniać miejsce naklejenia plastra. Gumę należy żuć wolno.

Uwagi

Warunkiem rozpoczęcia leczenia preparatami nikotyny jest całkowite wstrzymanie się od palenia tytoniu. Preparatów nikotyny nie należy stosować u osób niepalących ani u palaczy „okazjonalnych”.

Preparaty na rynku polskim zawierające nikotyna