30 lipca 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Lekarze pacjentom - aktualne informacje o lekach
medycyna praktyczna dla pacjentów

Oksytocyna (opis profesjonalny)

Działanie

Hormon tylnego płata przysadki mózgowej; ma budowę cyklicznego oktapeptydu. Obecnie wytwarzana także na drodze syntezy. Oksytocyna powoduje skurcze mięśni przez zwiększanie wewnątrzkomórkowego stężenia jonów Ca2+. Działa na specyficzne receptory w błonie mięśniowej macicy, których liczba się zwiększa w ciąży, osiągając maksimum przed terminem rozwiązania. Hormon nie działa na macicę poza okresem ciąży. Oksytocyna w trakcie porodu lub poronienia powoduje zwiększenie napięcia mięśnia macicy, szczególnie trzonu macicy. Małe dawki pobudzają rytmiczne skurcze macicy w trakcie porodu i połogu, wzmacniając je oraz zwiększając ich częstotliwość. W dużych dawkach oksytocyna powoduje tężcowy skurcz macicy. Działając na komórki mięśniowo-nabłonkowe gruczołów mlecznych, oksytocyna powoduje wytrysk mleka w trakcie karmienia piersią. Oksytocyna i wazopresyna różnią się między sobą tylko dwoma spośród ośmiu aminokwasów. Oksytocyna wykazuje słabe działanie antydiuretyczne, w niewielkim stopniu zwiększa także ciśnienie tętnicze. t1/2 oksytocyny w osoczu wynosi 1–6 min i ulega wydłużeniu pod koniec ciąży oraz w okresie laktacji. Początek działania występuje natychmiast po podaniu i.v. i zmniejsza się w ciągu godziny; 3–5 min po podaniu i.m. i utrzymuje się przez 2–3 h. Oksytocyna wydalana jest przez nerki i wątrobę. Tylko niewielka część hormonu ulega wydaleniu z moczem w stanie niezmienionym.

Wskazania

Indukcja i stymulacja porodu. Wywoływanie akcji porodowej w przypadku, gdy zbliża się termin porodu, a jego przyspieszenie jest wskazane zarówno dla matki, jak i dziecka u pacjentek ze wskazaniami do zakończenia ciąży, takimi jak: stan przedrzucawkowy, rzucawka lub choroby układu krążenia, zaburzenia czynności nerek, erytroblastoza płodu (choroba hemolityczna), cukrzyca matki lub płodu, konflikt Rh, krwawienie przedporodowe, przedwczesne pęknięcie pęcherza płodowego. Wywoływanie akcji porodowej w przypadku ciąży trwającej ponad 42 tyg., śmierci macicznej płodu, opóźnienia rozwoju płodu oraz w przypadku przedłużającego się porodu lub wystąpienia atonii macicy. Zastosowanie poporodowe: kontrola krwawienia poporodowego i atonii macicy; leczenie wspomagające niepełnego lub dokonanego poronienia. Diagnostyka: do oceny płodowo-łożyskowej wydolności oddechowej w ciążach dużego ryzyka (test oksytocynowy).

Przeciwwskazania

Nadwrażliwość na którykolwiek składnik preparatu, znaczna dysproporcja między główką płodu a miednicą matki, poprzeczne lub skośne położenie płodu wymagające obrotu przed porodem, we wszystkich stanach zagrożenia położniczego, kiedy ocena korzyści i ryzyka zarówno dla matki, jak i płodu wskazuje na konieczność interwencji chirurgicznej, ryzyko pęknięcia macicy i stany ze wzmożonym napięciem mięśnia macicy, łożysko przodujące, dłuższe stosowanie w przypadku atonii macicy oraz toksemii (zatrucie z obecnością toksyn we krwi), zaburzenia sercowo-naczyniowe, wywoływanie lub przyspieszanie akcji porodowej w przypadkach, gdy przeciwwskazany jest poród naturalny (np. przodowanie lub wypadnięcie pępowiny). Zwykle nie powinno się podawać oksytocyny w następujących przypadkach: poród przedwczesny, graniczna dysproporcja główkowo-miedniczna, wcześniejszy duży zabieg chirurgiczny w obrębie macicy lub szyjki macicy, w tym cięcie cesarskie, nadmierne powiększenie macicy, stan po wielu porodach, inwazyjny rak szyjki macicy. Nie należy stosować oksytocyny, zanim akcja porodowa nie obejmie głowy płodu oraz miednicy.

Interakcje

Znieczulenie cyklopropanem, enfluranem, halotanem lub izofluranem z równoczesnym zastosowaniem oksytocyny może mieć nieoczekiwany wpływ na układ sercowo-naczyniowy (np. spadek ciśnienia tętniczego, zaburzenia rytmu serca, bradykardia). Inne preparaty indukujące poród lub pobudzające poronienie stosowane równolegle z oksytocyną mogą spowodować hipertonię i pęknięcie macicy lub uszkodzenie szyjki macicy, np. prostaglandyny mogą nasilać działanie oksytocyny na mięsień macicy.

Działania niepożądane

Występujące u matki: wzmożone napięcie macicy, kurcz, skurcz tężcowy lub pęknięcie macicy, nasilony krwotok poporodowy, zaburzenia rytmu serca z przedwczesnymi skurczami komorowymi, obniżenie lub podwyższenie ciśnienia krwi, tachykardia, nudności, wymioty, opisywano rzadkie przypadki krwiaka w obrębie miednicy mniejszej. W trakcie przedłużonego dożylnego podawania oksytocyny może wystąpić ciężkie zatrucie wodne z drgawkami i śpiączką; opisywano również przypadki śmierci matki z powodu zatrucia wodnego wywołanego oksytocyną. Zaobserwowano wystąpienie reakcji anafilaktycznych lub innych reakcji alergicznych, w rzadkich przypadkach mogą być śmiertelne. Występujące u płodu lub noworodka: w wyniku indukowania skurczów macicy – bradykardia zatokowa, tachykardia, przedwczesne skurcze komorowe oraz inne zaburzenia rytmu, trwałe uszkodzenie OUN lub mózgu oraz śmierć płodu z powodu niedotlenienia; w wyniku zastosowania oksytocyny u matki – małe wartości w skali Apgar w ciągu pierwszych 5 min, żółtaczka noworodków, krwawienia do siatkówki noworodków. Przedawkowanie może się objawiać tonicznymi skurczami macicy prowadzącymi do jej pęknięcia, uszkodzenia szyjki macicy, pochwy, krwawienia w okresie poporodowym, zamartwicy i śmierci płodu. Może wystąpić także zatrucie wodne z napadami drgawek. W razie przedawkowania należy odstawić lek i rozpocząć leczenie objawowe i wspomagające.

Ciąża i laktacja

Kategoria X. W ciąży stosować wyłącznie zgodnie ze wskazaniami, zachować ostrożność w okresie karmienia piersią.

Dawkowanie

Dawkowanie należy ustalać indywidualnie. W indukcji porodu dawka początkowa nie powinna przekraczać 0,0005–0,004 j.m./min, stopniowo można zwiększać o 0,001–0,002 j.m./min co 20–40 min; podawać we wlewie kroplowym i.v., najlepiej za pomocą pompy infuzyjnej. Kontrola krwawienia poporodowego: zazwyczaj podaje się 10–40 j.m. w 1000 ml 0,9% NaCl lub 5% roztw. glukozy z szybkością 0,02–0,04 j.m./min we wlewie kroplowym i.v. lub 5 j.m. i.m. po urodzeniu się łożyska. Leczenie wspomagające niepełnego lub niedokonanego poronienia: 10 j.m. w 500 ml 0,9% NaCl lub 5% roztw. glukozy we wlewie i.v. z szybkością 20–40 kropli/min. Test oksytocynowy: we wlewie kroplowym i.v.; początkowo 0,0005 j.m./min, następnie co 20 min dawkę podwajać do uzyskania dawki skutecznej (maks. 0,02 j.m./min).

Uwagi

Lek można stosować tylko pod ścisłą kontrolą lekarską w warunkach umożliwiających stałe monitorowanie czynności macicy oraz czynności serca płodu.

Preparaty na rynku polskim zawierające oksytocyna