1 listopada 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Lekarze pacjentom - aktualne informacje o lekach
medycyna praktyczna dla pacjentów

Oksytocyna (opis profesjonalny)

Działanie

Hormon tylnego płata przysadki mózgowej; ma budowę cyklicznego oktapeptydu. Obecnie wytwarzana także na drodze syntezy. Oksytocyna powoduje skurcze mięśni przez zwiększanie wewnątrzkomórkowego stężenia jonów Ca2+. Działa na specyficzne receptory w błonie mięśniowej macicy, których liczba się zwiększa w ciąży, osiągając maksimum przed terminem rozwiązania. Hormon nie działa na macicę poza okresem ciąży. Oksytocyna w trakcie porodu lub poronienia powoduje zwiększenie napięcia mięśnia macicy, szczególnie trzonu macicy. Małe dawki pobudzają rytmiczne skurcze macicy w trakcie porodu i połogu, wzmacniając je oraz zwiększając ich częstotliwość. W dużych dawkach oksytocyna powoduje tężcowy skurcz macicy. Działając na komórki mięśniowo-nabłonkowe gruczołów mlecznych, oksytocyna powoduje wytrysk mleka w trakcie karmienia piersią. Oksytocyna i wazopresyna różnią się między sobą tylko dwoma spośród ośmiu aminokwasów. Oksytocyna wykazuje słabe działanie antydiuretyczne, w niewielkim stopniu zwiększa także ciśnienie tętnicze. t1/2 oksytocyny w osoczu wynosi 1–6 min i ulega wydłużeniu pod koniec ciąży oraz w okresie laktacji. Początek działania występuje natychmiast po podaniu i.v. i utrzymuje się w ciągu 1 h, natomiast po podaniu i.m. po 3–7 min i utrzymuje się przez 2–3 h. Oksytocyna jest szybko metabolizowana w nerkach i wątrobie. Ulega hydrolizie enzymatycznej , głównie z udziałem oksytocynazy tkankowej występującej w tkance łożyskowej i surowicy. Tylko niewielka część hormonu ulega wydaleniu z moczem w stanie niezmienionym.

Wskazania

Indukcja i stymulacja porodu. Wywoływanie akcji porodowej w przypadku, gdy zbliża się termin porodu, a jego przyspieszenie jest wskazane zarówno dla matki, jak i dziecka u pacjentek ze wskazaniami do zakończenia ciąży, takimi jak: stan przedrzucawkowy, rzucawka lub choroby układu krążenia, zaburzenia czynności nerek, erytroblastoza płodu (choroba hemolityczna), cukrzyca matki lub płodu, konflikt Rh, krwawienie przedporodowe, przedwczesne pęknięcie pęcherza płodowego. Wywoływanie akcji porodowej w przypadku ciąży trwającej ponad 42 tyg., śmierci macicznej płodu, opóźnienia rozwoju płodu oraz w przypadku przedłużającego się porodu lub wystąpienia atonii macicy. Zastosowanie poporodowe: kontrola krwawienia poporodowego i atonii macicy; leczenie wspomagające niepełnego lub dokonanego poronienia. Diagnostyka: do oceny płodowo-łożyskowej wydolności oddechowej w ciążach dużego ryzyka (test oksytocynowy).

Przeciwwskazania

Nadwrażliwość na którykolwiek składnik preparatu, znaczna dysproporcja między główką płodu a miednicą matki, poprzeczne lub skośne położenie płodu wymagające obrotu przed porodem, we wszystkich stanach zagrożenia położniczego, kiedy ocena korzyści i ryzyka zarówno dla matki, jak i płodu wskazuje na konieczność interwencji chirurgicznej, zagrażające lub dokonane pęknięcie macicy, stany ze wzmożonym napięciem mięśnia macicy, łożysko przodujące, przeciwwskazania do porodu naturalnego (np. przodowanie lub wypadnięcie pępowiny), zaburzenia sercowo-naczyniowe. Niewskazane jest dłuższe stosowanie w przypadku atonii macicy oraz toksemii (zatrucie z obecnością toksyn we krwi). Zwykle nie powinno się podawać oksytocyny w następujących przypadkach: poród przedwczesny, graniczna dysproporcja główkowo-miedniczna, wcześniejszy duży zabieg chirurgiczny w obrębie macicy lub szyjki macicy, w tym cięcie cesarskie, nadmierne powiększenie macicy, stan po wielu porodach, inwazyjny rak szyjki macicy. Nie należy stosować oksytocyny, zanim akcja porodowa nie obejmie głowy płodu oraz miednicy. W przypadku nadmiernej czynności macicy należy natychmiast przerwać podawanie leku. U pacjentek nadwrażliwych mogą wystąpić nadmierne skurcze macicy nawet podczas właściwego podawania leku. Nadmierna stymulacja macicy może być niebezpieczna zarówno dla matki jak i dla płodu. Opisywano przypadki zgonu matki z powodu wystąpienia nadciśnienia, krwotoku podpajęczynówkowego, pęknięcia macicy oraz śmierci płodu. Podczas podawania oksytocyny należy uwzględnić możliwość zwiększonej utraty krwi oraz afibrynogenemii. Oksytocyna wykazuje działanie antydiuretyczne, istnieje ryzyko zatrucia wodnego, szczególnie w przypadku podawania leku we wlewie kroplowym pacjentkom przyjmującym płyny doustnie.

Interakcje

Znieczulenie cyklopropanem, enfluranem, halotanem lub izofluranem z równoczesnym zastosowaniem oksytocyny może mieć nieoczekiwany wpływ na układ sercowo-naczyniowy (np. znaczne obniżenie ciśnienia tętniczego, zaburzenia rytmu serca, bradykardia). Inne preparaty indukujące poród lub pobudzające poronienie stosowane równolegle z oksytocyną mogą spowodować hipertonię i pęknięcie macicy lub uszkodzenie szyjki macicy, np. prostaglandyny mogą nasilać działanie oksytocyny na mięsień macicy.

Działania niepożądane

Występujące u matki: wzmożone napięcie macicy, kurcz, skurcz tężcowy lub pęknięcie macicy, nasilony krwotok poporodowy, małopłytkowość, afibrynogenemia, niedobór protrombiny II, zaburzenia rytmu serca z przedwczesnymi skurczami komorowymi, obniżenie lub podwyższenie ciśnienia krwi, tachykardia, nudności, wymioty, opisywano rzadkie przypadki krwiaka w obrębie miednicy mniejszej. W trakcie przedłużonego dożylnego podawania oksytocyny może wystąpić ciężkie zatrucie wodne z drgawkami i śpiączką; opisywano również przypadki śmierci matki z powodu zatrucia wodnego wywołanego oksytocyną. Zaobserwowano wystąpienie reakcji anafilaktycznych lub innych reakcji alergicznych, w rzadkich przypadkach mogą być śmiertelne. Występujące u płodu lub noworodka: w wyniku indukowania skurczów macicy – bradykardia zatokowa, tachykardia, przedwczesne skurcze komorowe oraz inne zaburzenia rytmu, trwałe uszkodzenie OUN lub mózgu oraz śmierć płodu z powodu niedotlenienia; w wyniku zastosowania oksytocyny u matki – małe wartości w skali Apgar w ciągu pierwszych 5 min, żółtaczka noworodków, krwawienia do siatkówki noworodków. Przedawkowanie może się objawiać tonicznymi skurczami macicy prowadzącymi do jej pęknięcia, uszkodzenia szyjki macicy, pochwy, krwawienia w okresie poporodowym, zamartwicy i śmierci płodu. Może wystąpić także zatrucie wodne z napadami drgawek. W razie przedawkowania należy odstawić lek i rozpocząć leczenie objawowe i wspomagające.

Ciąża i laktacja

Kategoria X. W ciąży stosować wyłącznie zgodnie ze wskazaniami. Niewielkie ilości oksytocyny przenikają do mleka, karmienie piersią należy rozpocząć następnego dnia po zakończeniu podawania leku.

Dawkowanie

Dawkowanie należy ustalać indywidualnie. Indukcja i stymulacja porodu: początkowo 0,5–4 mIU/min we wlewie ciągłym i.v., dawkę można zwiększać co 20–40 min o 1–2 mIU/min do uzyskania skurczów przypominających poród naturalny. Kontrola krwawienia poporodowego: zazwyczaj 10–40 IU w 1000 ml 0,9% NaCl lub 5% roztw. glukozy w ciągłym wlewie i.v. z szybkością 20–40 mIU/min w celu zapewnienia odpowiedniej kontroli atonii macicy; po urodzeniu łożyska można podać 5 IU i.m. Leczenie wspomagające niepełnego lub dokonanego poronienia: 10 IU w 500 ml 0,9% NaCl lub 5% roztw. glukozy we wlewie i.v. z szybkością 20–40 kropli/min. Test oksytocynowy: we wlewie kroplowym i.v.; początkowo 0,5 mIU/min, następnie co 20 min dawkę podwajać do uzyskania dawki skutecznej (zwykle 5–6 mIU/min, maks. 20 mIU/min); po wystąpieniu 3 umiarkowanych skurczów macicy w ciągu 10 min przerwać wlew i monitorować zmniejszoną częstotliwość rytmu serca płodu.

Uwagi

Lek można stosować tylko pod ścisłą kontrolą lekarską w warunkach umożliwiających stałe monitorowanie czynności macicy oraz czynności serca płodu i matki oraz ciśnienie tętnicze matki.

Preparaty na rynku polskim zawierające oksytocyna