22 sierpnia 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Lekarze pacjentom - aktualne informacje o lekach
medycyna praktyczna dla pacjentów

Omeprazol (opis profesjonalny)

Działanie

Pochodna benzimidazolu, inhibitor ATP-azy K+/H+ (pompy protonowej). Jest słabą zasadą i osiąga duże stężenie w silnie kwaśnym środowisku kanalików wydzielniczych w komórkach okładzinowych błony śluzowej żołądka, gdzie jest przekształcany do czynnej postaci wiążącej się wybiórczo i nieodwracalnie z grupami cystynowymi ATP-azy K+/H+, co powoduje zahamowanie aktywności pompy protonowej. Omeprazol zmniejsza wydzielanie jonów wodorowych do światła żołądka, przez co redukuje podstawowe i stymulowane wydzielanie żołądkowe; nie działa na receptory cholinergiczne i histaminowe, nie wpływa na wydzielanie pepsyny ani opróżnianie żołądka. Działanie omeprazolu rozpoczyna się ok. 60 min po podaniu p.o. i utrzymuje się przez 72 h. Ponieważ omeprazol podany p.o. jest rozkładany przez sok żołądkowy, stosuje się go w postaciach dojelitowych. Lek w postaci dojelitowej wchłania się w jelicie cienkim po upływie 3–6 h. Maks. działanie hamujące omeprazolu na wydzielanie występuje po 4 dniach stosowania leku. Po tym czasie stosowania u chorych z chorobą wrzodową dwunastnicy w dawce 20 mg 1 ×/d następuje zmniejszenie średniej dobowej kwaśności soku żołądkowego o ok. 80%. Podczas długotrwałego stosowania podstawowe wydzielanie kwasu żołądkowego po 24 h zahamowane jest w zależności od dawki w 58–93%, a wydzielanie stymulowane w 50–68%. Omeprazol działa również bakteriobójczo na H. pylori. Po podaniu p.o. dostępność biologiczna wynosi 35%, w przypadku wielokrotnego podawania wzrasta do 60%. Pokarm nie wpływa na farmakokinetykę leku. W ok. 95% łączy się z białkami osocza; t1/2 wynosi 30–90 min. Jest metabolizowany w wątrobie, głównie przez izoenzym CYP2C19 cytochromu P-450; ok. 80% dawki ulega eliminacji z moczem w postaci nieaktywnych metabolitów; pozostała część jest wydalana z żółcią. Powrót wydzielania żołądkowego do stanu sprzed leczenia trwa do 5 dni po odstawieniu omeprazolu. U chorych z niewydolnością wątroby dochodzi do zwiększenia dostępności biologicznej, wydłużenia t1/2 i zmniejszenia klirensu wątrobowego omeprazolu. Lek nie kumuluje się w organizmie, dlatego nie ma konieczności dostosowania dawki w niewydolności nerek. Po jednomiesięcznym leczeniu omeprazolem dochodzi do wygojenia ponad 90% owrzodzeń dwunastnicy i 70–80% owrzodzeń żołądka.

Wskazania

P.o. Eradykacja H. pylori, objawowy refluks żołądkowo-przełykowy (zgaga, zarzucanie treści żołądkowej), leczenie i zapobieganie owrzodzeniom żołądka i dwunastnicy w trakcie leczenia NLPZ u pacjentów z grupy ryzyka, objawy niestrawności związane z nadkwaśnością soku żołądkowego. P.o. i i.v. Leczenie choroby wrzodowej dwunastnicy i żołądka, refluksowego zapalenia przełyku, zespołu Zollingera i Ellisona, profilaktyka zachłystowego zapalenia płuc przed znieczuleniem ogólnym u pacjentów, u których istnieje ryzyko aspiracji treści żołądkowej.

Przeciwwskazania

Nadwrażliwość na którykolwiek składnik preparatu lub pochodne benzimidazolu. Nie stosować równolegle z atazanawirem. Przed rozpoczęciem leczenia należy wykluczyć nowotwór przewodu pokarmowego, ponieważ leczenie omeprazolem może złagodzić objawy i opóźnić prawidłowe rozpoznanie. W trakcie leczenia preparatami zmniejszającymi wydzielanie kwasu solnego zwiększa się wydzielanie gastryny i jej stężenie w osoczu. Donoszono o występowaniu hiperplazji i cech zrakowacenia komórek ECL u zwierząt pod wpływem długotrwałego stosowania omeprazolu, które – jak się wydaje – są wywołane stymulacją komórek G; podobne efekty występują po zastosowaniu innych inhibitorów pompy protonowej, antagonistów receptora H2, a także częściowym wycięciu dna żołądka. Długotrwałe stosowanie (ponad rok) może prowadzić do hipomagnezemii. Należy kontrolować stężenie magnezu w surowicy przed rozpoczęciem długotrwałego leczenia, a potem okresowo, zwłaszcza u pacjentów, którzy jednocześnie stosują glikozydy naparstnicy, diuretyki lub inne leki mogące powodować zmniejszenie stężenia magnezu.

Interakcje

Poprzez swój wpływ na pH treści żołądkowej omeprazol może zaburzać wchłanianie wielu leków. Równoległe stosowanie omeprazolu i klarytromycyny lub erytromycyny powoduje zwiększenie stężenia tych leków w osoczu, prawdopodobnie poprzez hamowanie układu cytochromu P-450. Omeprazol może zmniejszać wchłanianie ketokonazolu i itrakonazolu; nie stosować równolegle. Omeprazol stosowany równolegle z takrolimusem może zwiększać jego stężenie w osoczu. Omeprazol może wydłużać czas eliminacji leków podlegających utlenianiu wątrobowemu (CYP2C19) – diazepamu, warfaryny i fenytoiny; podczas równoległego stosowania konieczne jest zachowanie ostrożności oraz rozważenie zmniejszenia dawek tych leków. Leki hamujące aktywność izoenzymów CYP2C19 i CYP3A4 mogą zwiększać stężenie omeprazolu we krwi. Zwiększa dostępność biologiczną digoksyny (o 10%, prawdopodobnie nie ma to znaczenia klinicznego), nifedypiny (o 10–25%, prawdopodobnie nie ma to znaczenia klinicznego) i prawdopodobnie preparatów bizmutu. Ograniczone dane wskazują, że omeprazol może zmniejszać wchłanianie związanej z białkiem wit. B12 (prawdopodobnie nie ma to znaczenia klinicznego, z wyjątkiem sytuacji długotrwałego stosowania omeprazolu). Istnieją doniesienia o możliwych interakcjach omeprazolu i disulfiramu, metotreksatu oraz pochodnych benzodiazepiny. Zaleca się stosowanie sukralfatu i preparatów bizmutu 30–60 min przed podaniem omeprazolu lub po jego podaniu. Podczas równoległego stosowania omeprazolu oraz atazanawiru i rytonawiru wartości AUC, cmax, cmin atazanawiru zmniejszały się o ok. 75%. Worykonazol powoduje zwiększenie dostępności biologicznej omeprazolu; należy rozważyć dostosowanie dawki omeprazolu u chorych z ciężką niewydolnością wątroby, u których wskazane jest długotrwałe leczenie. Nie występują interakcje pomiędzy omeprazolem, lekami zobojętniającymi sok żołądkowy, fenacetyną, teofiliną, kofeiną, cyklosporyną, chinidyną, lidokainą, propranololem, metoprololem, estradiolem i etanolem.

Działania niepożądane

Często: bóle głowy, biegunka, bóle brzucha, nudności, wymioty, zaparcie, wzdęcia. Niezbyt często: zmęczenie, zawroty głowy, parestezje, zaburzenia snu, zaburzenia równowagi, osutka, świąd, pokrzywka, zwiększona aktywność enzymów wątrobowych, złe samopoczucie. Rzadko lub w pojedynczych przypadkach (w zależności od postaci leku): przemijające splątanie, pobudzenie, agresja, depresja, omamy, głównie u ciężko chorych pacjentów, suchość błon śluzowych jamy ustnej, zapalenie jamy ustnej, drożdżyca przewodu pokarmowego, nadwrażliwość na światło, rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa i Johnsona, martwica toksyczna rozpływna naskórka, wypadanie włosów, bóle stawowe, osłabienie siły mięśniowej i bóle mięśniowe, encefalopatia u osób z istniejącą przed leczeniem ciężką niewydolnością wątroby, zapalenie wątroby z żółtaczką lub bez, niewydolność wątroby, ginekomastia, leukopenia, małopłytkowość, agranulocytoza, pancytopenia, reakcje nadwrażliwości (obrzęk naczynioruchowy, gorączka, skurcz oskrzeli, śródmiąższowe zapalenie nerek, wstrząs anafilaktyczny), zwiększona potliwość, obrzęki obwodowe, zaburzenia widzenia, smaku, hiponatremia. W pojedynczych przypadkach u ciężko chorych otrzymujących i.v. duże dawki omeprazolu występowały nieodwracalne zaburzenia widzenia. W przypadku wielu z tych działań niepożądanych związek przyczynowy ze stosowaniem omeprazolu jest niepewny. Zmniejszenie kwaśności soku żołądkowego prowadzi do zwiększenia liczby bakterii występujących fizjologicznie w przewodzie pokarmowym, konsekwencją tego może być zwiększenie częstości występowania zakażeń przewodu pokarmowego bakteriami Salmonella i Campylobacter. Podczas długotrwałego leczenia preparatami zmniejszającymi wydzielanie żołądkowe nieznacznie zwiększa się częstość występowania torbieli gruczołowych żołądka – mają one charakter łagodny i są prawdopodobnie przemijające. Przedawkowanie. Opisywano rzadkie przypadki przedawkowania, objawy były przemijające bez poważnych skutków klinicznych.

Ciąża i laktacja

Kategoria C. Podczas podawania dawki 80 mg/d w okresie porodu nie stwierdzono niekorzystnego działania na płód. Nie stwierdzono działania embriotoksycznego lub teratogennego. Ze względu na brak odpowiednich badań omeprazol można stosować w ciąży jedynie wówczas, gdy spodziewane korzyści z leczenia przewyższają potencjalne ryzyko. Lek jest wydzielany do pokarmu kobiecego; nie stwierdzono jego niekorzystnego wpływu na dziecko karmione piersią.

Dawkowanie

P.o. 1 ×/d rano, przed posiłkiem. Dorośli. Choroba wrzodowa dwunastnicy. 20 mg/d przez 2–4 tyg., w przypadku oporności na leczenie 40 mg/d przez 4 tyg.; w celu zapobiegania nawrotom 10 mg/d, w razie potrzeby 20–40 mg/d. Choroba wrzodowa żołądka. 20 mg/d przez 4–8 tyg.; w przypadku oporności na leczenie dawkę można zwiększyć do 40 mg/d przez 8 tyg., w celu zapobiegania nawrotom 20 mg/d, w razie potrzeby 40 mg/d. W eradykacji H. pylori w zależności od schematu 40 mg/d przez 1–2 tyg. w skojarzeniu z odpowiednimi lekami przeciwbakteryjnymi; w razie potrzeby leczenie można powtórzyć. Refluksowe zapalenie przełyku. Zwykle 20 mg/d przez 4–8 tyg., w ciężkim refluksowym zapaleniu przełyku 40 mg/d przez 8 tyg.; w celu zapobiegania nawrotom 10 mg/d, w razie potrzeby 20–40 mg/d. Objawowy refluks żołądkowo-przełykowy. 10–20 mg/d maks. przez 4 tyg. Zespół Zollingera i Ellisona. Początkowo 60 mg/d, następnie dawkę należy dostosować w zależności od objawów klinicznych 20–120 mg/d; jeżeli dawka leku jest większa niż 80 mg/d, należy ją podawać w 2 daw. podz. Zapobieganie zachłystowemu zapaleniu płuc. 40 mg wieczorem w dniu poprzedzającym zabieg oraz 40 mg rano przed zabiegiem. Objawy niestrawności związane z nadkwaśnością soku żołądkowego: zalecana dawka początkowa 10 mg/d, w razie potrzeby 20 mg/d przez 4 tyg. Dzieci. Refluksowe zapalenie przełyku. Leczenie objawowe choroby refluksowej przełyku. Po 1. rż. i 10–20 kg mc. – 10 mg 1 ×/d, w razie konieczności 20 mg 1 ×/d; po 2. rż. >20 kg mc. – 20 mg 1 ×/d, w razie konieczności 40 mg 1 ×/d; w refluksowym zapaleniu przełyku leczenie trwa 4–8 tyg., w objawowym leczeniu choroby refluksowej przełyku – 2–4 tyg. Choroba wrzodowa dwunastnicy współistniejąca z zakażeniem H. pylori. Po 4. rż. i 15–30 kg mc. 10 mg 2 ×/d, >30 kg mc. 20 mg 2 ×/d; leczenie kontynuować przez 7 dni (niekiedy 14 dni) w skojarzeniu z antybiotykami. I.v. (jeśli podanie p.o. jest niemożliwe). Dorośli. Choroba wrzodowa dwunastnicy i żołądka, refluksowe zapalenie przełyku – 40 mg 1 ×/d; zespół Zollingera i Ellisona – dawki ustala się indywidualnie, w razie potrzeby można zwiększyć powyżej 40 mg i stosować częściej niż 1 ×/d. Zapobieganie zachłystowemu zapaleniu płuc. 40 mg przed zabiegiem operacyjnym w przypadku opóźnienia zabiegu o więcej niż 2 h dawkę powtórzyć. I.v. podawać we wlewie trwającym 20–30 min. Zwykle po 2–3 dniach stosowania kontynuuje się leczenie preparatem doustnym. U chorych z zaburzeniem czynności nerek nie ma konieczności modyfikacji dawki. U chorych z zaburzeniem czynności wątroby stosuje się dawki 10–20 mg/d.

Uwagi

Najprawdopodobniej nie wpływa na zdolność prowadzenia maszyn i obsługi urządzeń w ruchu. Należy zachować ostrożność ze względu na możliwość wystąpienia działań niepożądanych (zawroty głowy, zaburzenia ostrości wzroku)

Preparaty na rynku polskim zawierające omeprazol