22 listopada 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Lekarze pacjentom - aktualne informacje o lekach
medycyna praktyczna dla pacjentów

Ryfampicyna (opis profesjonalny)

Działanie

Ansamycynowy antybiotyk półsyntetyczny, pochodna ryfamycyny B o działaniu bakteriobójczym na proliferujące komórki. Mechanizm działania polega na blokowaniu polimerazy RNA zależnej od DNA. Wykazuje silne działanie bakteriobójcze w stosunku do prątków gruźlicy, prątków atypowych, prątków trądu. In vitro hamuje wzrost bakterii Gram-dodatnich (zwłaszcza gronkowców, np. Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis) i Gram-ujemnych (np. Neisseria meningitidis, Neisseria gonorrhoeae, Haemophilus influenzae, Legionella spp.). W czasie leczenia dochodzi do selekcji szczepów opornych, dlatego antybiotyk ten powinien być zarezerwowany do leczenia zakażeń wywołanych przez szczepy oporne na inne antybiotyki, po określeniu wrażliwości, zawsze w skojarzeniu z innym(i) antybiotykiem(ami). Mechanizm oporności – mutacja jednostopniowa. Wykazuje synergizm z aminoglikozydami. Wchłania się z przewodu pokarmowego prawie w 100%; pokarm znacznie ogranicza jego wchłanianie. Na stężenie antybiotyku w surowicy wpływa niewydolność wątroby oraz niedrożność dróg żółciowych. t1/2 wynosi 2–5 h, w chorobach wątroby 4–7 h. Wiązanie z białkami surowicy – ok. 75%. Ulega metabolizmowi w wątrobie – głównym metabolitem jest deacetylopochodna ryfampicyny (z moczem wydalane są w jednakowym stopniu forma macierzysta i metabolit). Wydalanie – ok. 60% z kałem, 30% z moczem, niewielka ilość ze łzami, potem i innymi płynami ustrojowymi. Dobrze przenika do narządów i tkanek, wnika także do wnętrza komórki (leukocyty), plwociny, do płynu mózgowo-rdzeniowego przenika tylko w stanie zapalnym opon, stężenie w zastawkach serca wynosi 60% stężenia w surowicy.

Wskazania

Wszystkie postacie gruźlicy (w skojarzeniu z innymi lekami przeciwprątkowymi). Trąd. W przypadku oporności na inne antybiotyki także ciężkie zakażenia wywołane przez gronkowce (w skojarzeniu z innymi antybiotykami), legionelloza – w skojarzeniu z erytromycyną, nosicielstwo Neisseria meningitidis oraz Haemophilus influenzae typu b.

Przeciwwskazania

Nadwrażliwość na ryfampicynę, niewydolność wątroby, żółtaczka. U osób z niewydolnością wątroby zmniejszyć dawkę leku; zaleca się monitorowanie czynności wątroby (zwłaszcza AST i ALT), a w przypadku wystąpienia objawów uszkodzenia komórek wątroby lek należy odstawić. W przypadku wystąpienia objawów niewydolności wątroby lek odstawić, rozważyć alternatywny sposób leczenia; po normalizacji czynności wątroby, w razie konieczności ponownego stosowania ryfampicyny, zaleca się codzienne monitorowanie parametrów czynności wątroby. U pacjentów z prawidłową czynnością wątroby zwiększenie stężenia bilirubiny, aktywności fosfatazy zasadowej lub aminotransferaz na początku leczenia nie jest wskazaniem do odstawienia leku; powyższe objawy są najczęściej przemijające; zaleca się powtórzenie badania w czasie leczenia. W leczeniu gruźlicy zaleca się podawanie ryfampicyny codziennie; leczenie przerywane, obarczone ryzykiem występowania nasilonych działań niepożądanych, można stosować tylko u pacjentów, którzy z różnych powodów nie gwarantują regularnego przyjmowania leków; pacjenci tacy powinni się znajdować pod ścisłym nadzorem personelu medycznego. Należy zachować ostrożność u pacjentów z niewydolnością nerek oraz u alkoholików. W trakcie leczenia ślina, plwocina, łzy, mocz mogą mieć czerwonobrązowe lub pomarańczowe zabarwienie; również miękkie soczewki kontaktowe mogą ulegać zabarwieniu. Wystąpienie biegunki podczas leczenia ryfampicyną może świadczyć o rzekomobłoniastym zapaleniu jelit. W przypadku wystąpienia małopłytkowości lek należy natychmiast odstawić.

Interakcje

Ryfampicyna aktywuje enzymy mikrosomalne wątroby, zmieniając metabolizm wielu leków, których eliminacja przebiega z udziałem tych enzymów; utrzymanie ich odpowiedniego stężenia terapeutycznego podczas równoległego stosowania z ryfampicyną może wymagać zmiany dawkowania. Ryfampicyna przyspiesza metabolizm takich leków, jak leki przeciwdrgawkowe (np. fenytoina), przeciwarytmiczne (np. dizopiramid, meksyletyna, chinidyna, tokainid), doustne leki przeciwzakrzepowe, leki przeciwgrzybicze z grupy pochodnych azolowych (np. flukonazol, itrakonazol, ketokonazol), barbiturany, β-adrenolityki, antagoniści wapnia (np. diltiazem, nifedypina, werapamil), cyklosporyna, glikozydy naparstnicy, klofibrat, doustne środki antykoncepcyjne, progestageny, kortykosteroidy, antybiotyki (np. dapson, doksycyklina, chloramfenikol, klarytromycyna), fluorochinolony (np. cyprofloksacyna), zydowudyna, haloperydol, doustne leki przeciwcukrzycowe pochodne sulfonylomocznika, lewotyroksyna, metadon, opioidowe leki przeciwbólowe, chinina, takrolimus, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, pochodne teofiliny; równoległe stosowanie tych leków z ryfampicyną może wiązać się z koniecznością zwiększenia ich dawki w celu utrzymania efektu terapeutycznego. Pacjentki stosujące doustne środki antykoncepcyjne podczas leczenia ryfampicyną powinny stosować alternatywne niehormonalne metody antykoncepcji. W przypadku jednoczesnego podawania ryfampicyny i leków przeciwzakrzepowych pochodnych kumaryny wskazane jest codzienne oznaczanie czasu protrombinowego i odpowiednia modyfikacja dawki leku. U osób chorych na cukrzycę przyjmujących ryfampicynę mogą się pojawić trudności z uzyskaniem prawidłowych stężeń glukozy we krwi (normoglikemii). Jednoczesne stosowanie kwasu paraaminosalicylowego (PAS) i ryfampicyny powoduje zmniejszenie stężenia ryfampicyny we krwi, dlatego zaleca się zachowanie 8 h przerwy między podaniem obu leków. Leki zobojętniające sok żołądkowy (np. wodorowęglan sodu, wodorotlenek glinu, trójkrzemian magnezu) zmniejszają wchłanianie ryfampicyny; zaleca się przyjmowanie tych leków nie wcześniej niż 1 h po przyjęciu ryfampicyny. Jednoczesne stosowanie ryfampicyny i enalaprylu zmniejsza jego stężenie we krwi, konieczne może być zwiększenie dawki enalaprylu. Kotrimoksazol i probenecyd zwiększają stężenie ryfampicyny w surowicy krwi. Równoległe stosowanie ryfampicyny z halotanem lub izoniazydem nasila działanie hepatotoksyczne. Jednoczesne stosowanie ryfampicyny i sulfasalazyny powoduje zmniejszenie stężenia sulfapirydyny w surowicy. Ryfampicyna może zmniejszać stężenie we krwi pochodnych benzodiazepiny. Równoległe stosowanie ryfampicyny u osób leczonych sakwinawirem i rytonawirem zwiększa ryzyko wystąpienia działania hepatotoksycznego; nie zaleca się stosowania w skojarzeniu. U pacjentów przyjmujących ryfampicynę obserwowano fałszywie dodatnie wyniki testów wykrywających opioidy; w celu różnicowania zaleca się stosowanie gazowej chromatografii spektrometrycznej. Terapeutyczne stężenia ryfampicyny w surowicy mogą maskować wyniki testów wykonywanych metodą mikrobiologiczną na oznaczanie kwasu foliowego i wit. B12; zaleca się stosowanie alternatywnych metod. Badanie stężenia bilirubiny, aktywności fosfatazy zasadowej lub aminotransferaz, a także kontrastowe badania woreczka żółciowego u pacjentów przyjmujących ryfampicynę, należy wykonywać rano, przed przyjęciem leku.

Działania niepożądane

Objawy nietolerancji ze strony przewodu pokarmowego (zgaga, bóle brzucha, zmniejszenie łaknienia, nudności, wymioty, wzdęcia, żółtaczka, biegunka, rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego), rzadko zapalenie wątroby, małopłytkowość (głównie w leczeniu przerywanym, u pacjentów przyjmujących duże dawki ryfampicyny i ustępuje po odstawieniu leku), przemijająca leukopenia, niedokrwistość hemolityczna, zmniejszenie stężenia hemoglobiny we krwi, zaburzenia miesiączkowania (u kobiet długotrwale leczonych ryfampicyną), sporadycznie zaburzenia ze strony układu moczowego (np. hemoglobinuria, krwiomocz, śródmiąższowe zapalenie nerek, niewydolność nerek; głównie u pacjentów stosujących leczenie przerywane; objawy te ustępują po odstawieniu leku i zastosowaniu odpowiedniego leczenia), łagodne, samoistnie ustępujące reakcje skórne, objawy nadwrażliwości (świąd, pokrzywka, wysypka, eozynofilia, opryszczkowe zapalenie jamy ustnej i języka, zapalenie spojówek, złuszczające zapalenie skóry, martwica toksyczna rozpływna naskórka), obrzęk twarzy i kończyn, pomarańczowe zabarwienie śliny, moczu, łez, potu, kału, zaburzenia widzenia. Objawy grypopodobne (gorączka, dreszcze, bóle głowy i mięśni, zawroty głowy), krótki oddech, sapanie, spadek ciśnienia krwi, a nawet wstrząs anafilaktyczny mogą wystąpić u pacjentów stosujących leczenie przerywane; większe ryzyko pojawienia się tych objawów występuje u pacjentów przyjmujących duże dawki ryfampicyny (>600 mg/d). Przedawkowanie: w krótkim czasie po przedawkowaniu mogą wystąpić nudności, wymioty, żółtaczka lub w przypadku ostrej niewydolności wątroby śpiączka. Jeśli pacjent jest przytomny, należy jak najszybciej usunąć z organizmu niewchłoniętą część dawki lub zmniejszyć jej wchłanianie z przewodu pokarmowego (sprowokowanie wymiotów, płukanie żołądka, podanie węgla aktywowanego). Postępowanie jest przede wszystkim objawowe i polega na monitorowaniu oraz podtrzymywaniu podstawowych czynności życiowych. Ryfampicyna może zostać usunięta z organizmu podczas hemodializy.

Ciąża i laktacja

Lek działa teratogennie na zwierzęta. Ze względu na brak odpowiednich badań u ludzi ryfampicynę można podawać kobietom ciężarnym tylko wówczas, gdy istnieje pewność, że proces gruźliczy jest czynny i korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym zagrożeniem płodu. Lek stosowany w ostatnich miesiącach ciąży może spowodować poporodowe krwotoki zarówno u matki, jak i noworodka; w takich przypadkach wskazane może być podawanie wit. K. Ryfampicyna przenika do pokarmu kobiecego. U kobiet karmiących piersią stosować tylko po dokładnym rozważeniu korzyści wynikających z leczenia matki w stosunku do ryzyka dla dziecka lub zaprzestać karmienia piersią.

Dawkowanie

P.o. 1 h przed posiłkiem lub 2 h po nim. Dorośli: 10 mg/kg mc. 1 ×/d; zwykle osoby <50 kg mc. 450 mg/d, osoby >50 kg mc. 600 mg/d; dawki te stosuje się zarówno w leczeniu ciągłym, jak i przerywanym (2–3 ×/tydz.); dawka maks. 600 mg/d. Osoby z upośledzoną czynnością wątroby maks. 8 mg/kg mc./d. Dzieci: 10–20 mg/kg mc. 1 ×/d.

Uwagi

W czasie leczenia należy kontrolować czynność wątroby oraz obraz krwi. Jest to lek zarezerwowany przede wszystkim do leczenia gruźlicy. Ze względu na szybką selekcję szczepów opornych stosowany jest w terapii skojarzonej.

Preparaty na rynku polskim zawierające ryfampicyna