Ryfampicyna (opis profesjonalny)

Działanie

Ansamycynowy antybiotyk półsyntetyczny, pochodna ryfamycyny B o działaniu bakteriobójczym na proliferujące komórki. Mechanizm działania polega na blokowaniu polimerazy RNA zależnej od DNA. Wykazuje silne działanie bakteriobójcze w stosunku do prątków gruźlicy, prątków atypowych, prątków trądu. In vitro hamuje wzrost bakterii Gram-dodatnich (zwłaszcza gronkowców, np. Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis) i Gram-ujemnych (np. Neisseria meningitidis, Neisseria gonorrhoeae, Haemophilus influenzae, Legionella spp.). W czasie leczenia dochodzi do selekcji szczepów opornych, dlatego antybiotyk ten powinien być zarezerwowany do leczenia zakażeń wywołanych przez szczepy oporne na inne antybiotyki, po określeniu wrażliwości, zawsze w skojarzeniu z innym(i) antybiotykiem(ami). Mechanizm oporności – mutacja jednostopniowa. Wykazuje synergizm z aminoglikozydami. Wchłania się z przewodu pokarmowego prawie w 100%; pokarm zmniejsza wchłanianie. Farmakokinetyka u dzieci jest podobna jak u dorosłych. Na stężenie antybiotyku w surowicy wpływa niewydolność wątroby oraz niedrożność dróg żółciowych. t1/2 wynosi 2–5 h, w chorobach wątroby 4–7 h. Wiązanie z białkami surowicy –80%. Ulega metabolizmowi w wątrobie – głównym metabolitem jest deacetylopochodna ryfampicyny (z moczem wydalane są w jednakowym stopniu forma macierzysta i metabolit). Wydalanie – ok. 60% z kałem, 30% z moczem, niewielka ilość ze łzami, potem i innymi płynami ustrojowymi. Dobrze przenika do narządów i tkanek, wnika także do wnętrza komórki (leukocyty), plwociny, do płynu mózgowo-rdzeniowego przenika tylko w stanie zapalnym opon, stężenie w zastawkach serca wynosi 60% stężenia w surowicy.

Wskazania

Gruźlica – leczenie skojarzone z innymi lekami przeciwprątkowymi wszystkich postaci gruźlicy, w tym zdiagnozowanych po raz pierwszy, zaawansowanych, przewlekłych i opornych na leki; ryfampicyna jest skuteczna w leczeniu większości zakażeń wywołanych przez atypowe szczepy Mycobacterium. Trąd – leczenie skojarzone z przynajmniej jednym innym lekiem przeciwprątkowym licznoprątkowej i skąpoprątkowej postaci trądu, aż do likwidacji zakażenia. Bruceloza, legionelloza i ciężkie zakażenia wywołane przez gronkowce; aby zapobiec rozwojowi szczepów opornych ryfampicynę stosuje się w skojarzeniu z innym antybiotykiem). Zapobieganie meningokowemu zapaleniu opon mózgowych. Leczenie bezobjawowych nosicieli Neisseria meningitidis w celu wyeliminowania meningokoków z części nosowej gardła. Leczenie bezobjawowych nosicieli Haemophilus influenzae i zapobieganie rozwojowi zakażenia u dzieci do 4. rż. narażonych na kontakt z osobą z zakażeniem.

Przeciwwskazania

Nadwrażliwość na ryfampicynę, inne antybiotyki z grupy ryfamycyny lub którykolwiek składnik preparatu, żółtaczka, leczenie sakwinawirem lub rytonawirem. U osób z zaburzeniem czynności nerek należy zachować ostrożność w przypadku stosowania dawek >600 mg/d. U każdego chorego na gruźlicę przed rozpoczęciem leczenia należy oznaczyć aktywność enzymów wątrobowych, stężenie bilirubiny i kreatyniny w surowicy, morfologię krwi i liczbę płytek. Badania nie są konieczne u dzieci, o ile nie występują powikłania lub ich ryzyko. Pacjentom z zaburzeniem czynności wątroby ryfampicynę należy podawać tylko w razie konieczności i z zachowaniem ostrożności; zaleca się stosowanie mniejszych dawek i monitorowanie czynności wątroby (zwłaszcza AST i ALT). Badania czynności wątroby należy przeprowadzać przed rozpoczęciem leczenia, 1 ×/tydz. przez pierwsze 2 tyg. a następnie co 2 tyg. podczas kolejnych 6 tyg. leczenia. Lek należy odstawić w przypadku wystąpienia objawów uszkodzenia komórek wątroby albo klinicznie istotnych objawów niewydolności wątroby; należy rozważyć alternatywny sposób leczenia; po normalizacji czynności wątroby, w razie konieczności ponownego stosowania ryfampicyny, zaleca się codzienne monitorowanie parametrów czynności wątroby. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, w podeszłym wieku, niedożywionych, dzieci poniżej 2. rż. zaleca się szczególną ostrożność podczas wdrażania schematu leczenia zawierającego ryfampicynę i izoniazyd. U osób z prawidłową czynnością wątroby (obecnie i w przeszłości) testy czynności wątroby należy powtórzyć tylko wtedy, gdy wystąpi gorączka, wymioty, żółtaczka lub inne objawy pogorszenia stanu zdrowia. Podczas leczenia stan chorego należy kontrolować co najmniej 1 ×/mies., zwracając szczególną uwagę na objawy związane z występowaniem działań niepożądanych. Zwiększenie stężenia bilirubiny, aktywności fosfatazy zasadowej lub aminotransferaz na początku leczenia nie jest wskazaniem do odstawienia leku; powyższe objawy są najczęściej przemijające; zaleca się powtórzenie badania w czasie leczenia. Należy ściśle obserwować chorego ze względu na możliwość wystąpienia reakcji immunologicznej (w tym wstrząsu anafilaktycznego), występujących w terapii przerywanej (stosowanie leku rzadziej niż 2–3 ×/tydz.). Ryfampicyna może nasilać metabolizm endogennych substratów, w tym hormonów nadnerczy, hormonów tarczycy i wit. D. Istnieją doniesienia o zaostrzeniu porfirii u osób leczonych ryfampicyną. W trakcie leczenia ślina, plwocina, łzy, pot, mocz mogą mieć czerwonobrązowe lub pomarańczowe zabarwienie; również miękkie soczewki kontaktowe mogą ulegać zabarwieniu.

Interakcje

Ryfampicyna jest silnym induktorem niektórych enzymów cytochromu P450 i wpływa na metabolizm wielu leków, których eliminacja przebiega z udziałem tych enzymów; utrzymanie odpowiedniego stężenia terapeutycznego tych leków podczas równoległego stosowania z ryfampicyną może wymagać zmiany dawkowania. Ryfampicyna przyspiesza metabolizm takich leków, jak: leki przeciwdrgawkowe (np. fenytoina), leki przeciwarytmiczne (np. dizopiramid, meksyletyna, chinidyna, tokainid, propafenon), antyestrogeny (np. tamoksyfen, toremifen, gestynon), leki przeciwpsychotyczne (np. haloperydol, arypiprazol), leki przeciwzakrzepowe (np. pochodne kumaryny), leki przeciwgrzybicze z grupy pochodnych azolowych (np. flukonazol, itrakonazol, ketokonazol, worykonazol), leki przeciwwirusowe (np. zydowudyna, sakwinawir, indynawir, nelfinawir, atazanawir, lopinawir, newirapina, efawirenz, amprenawir), barbiturany, β-adrenolityki (np. bisoprolol, propranolol), antagoniści wapnia (np. diltiazem, nifedypina, werapamil, nikardypina, nisoldypina, nimodypina, isradypina), leki anksjolityczne i nasenne (np. pochodne benzodiazepiny, zolpidem, zopiklon), leki przeciwbakteryjne (np. chloramfenikol, klarytromycyna, dapson, doksycyklina, fluorochinolony, telitromycyna), glikozydy naparstnicy (np. digitoksyna, digoksyna), klofibrat, doustne środki antykoncepcyjne, estrogeny, progestageny, kortykosteroidy, leki przeciwcukrzycowe (np. chlorpropamid, tolbutamid, doustne pochodne sulfonylomocznika, rozyglitazon), leki immunosupresyjne (np. cyklosporyna, sirolimus, takrolimus), irynotekan, hormony tarczycy (np. lewotyroksyna), losartan, leki przeciwbólowe (np. metadon, opioidowe leki przeciwbólowe), chinina, riluzol, leki z grupy selektywnych antagonistów receptora 5-HT3 (np. ondansetron), statyny metabolizowane przez CYP3A4 (np. simwastatyna), trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (np. amitryptylina, nortryptylina), teofilina, leki cytotoksyczne (np. imatynib), leki moczopędne (np. eplerenon), prazykwantel; równoległe stosowanie tych leków z ryfampicyną może wiązać się z koniecznością zwiększenia ich dawki w celu utrzymania efektu terapeutycznego. Równoległe stosowanie sakwinawiru i rytonawiru jest przeciwwskazane ze względu na znaczne zwiększenie ryzyka uszkodzenia wątroby. Pacjentki stosujące doustne środki antykoncepcyjne podczas leczenia ryfampicyną powinny stosować alternatywne niehormonalne metody antykoncepcji. W przypadku jednoczesnego podawania ryfampicyny i leków przeciwzakrzepowych pochodnych kumaryny wskazane jest codzienne oznaczanie czasu protrombinowego i odpowiednia modyfikacja dawki leku. U osób chorych na cukrzycę przyjmujących ryfampicynę mogą się pojawić trudności z uzyskaniem prawidłowych stężeń glukozy we krwi (normoglikemii). Jednoczesne stosowanie kwasu paraaminosalicylowego (PAS) i ryfampicyny powoduje zmniejszenie stężenia ryfampicyny we krwi, dlatego zaleca się zachowanie 8 h przerwy między podaniem obu leków. Leki zobojętniające sok żołądkowy (np. wodorowęglan sodu, wodorotlenek glinu, trójkrzemian magnezu) zmniejszają wchłanianie ryfampicyny; zaleca się przyjmowanie tych leków nie wcześniej niż 1 h po przyjęciu ryfampicyny. Jednoczesne stosowanie ryfampicyny i enalaprylu zmniejsza stężenie enalaprylatu (aktywnego metabolitu enalaprylu) we krwi, konieczne może być zwiększenie dawki enalaprylu. Równoległe stosowanie ryfampicyny z halotanem lub izoniazydem nasila działanie hepatotoksyczne. Jednoczesne podawanie ketokonazolu i ryfampicyny powoduje zwiększenie stężenia obu leków w surowicy. Podczas równoległego stosowania ryfampicyny i atowakwonu obserwuje się zwiększenie stężenia ryfampicyny i zmniejszenie stężenia atowakwonu. U pacjentów przyjmujących ryfampicynę obserwowano fałszywie dodatnie wyniki testów wykrywających opioidy; w celu różnicowania zaleca się stosowanie gazowej chromatografii spektrometrycznej. Terapeutyczne stężenia ryfampicyny w surowicy mogą maskować wyniki testów wykonywanych metodą mikrobiologiczną na oznaczanie kwasu foliowego i wit. B12; zaleca się stosowanie alternatywnych metod. Badanie stężenia bilirubiny, aktywności fosfatazy zasadowej lub aminotransferaz, a także kontrastowe badania woreczka żółciowego u pacjentów przyjmujących ryfampicynę, należy wykonywać rano, przed przyjęciem leku.

Działania niepożądane

Objawy nietolerancji ze strony przewodu pokarmowego: zgaga, bóle brzucha, zmniejszenie łaknienia, nudności, wymioty, wzdęcia, żółtaczka, biegunka, nieliczne przypadki rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego, może wystąpić zapalenie wątroby (należy kontrolować czynność wątroby). Rzadko obserwowano przypadki psychoz. Może wystąpić małopłytkowość, z plamicą lub bez niej, głównie w leczeniu przerywanym; objawy ustępują w przypadku przerwania leczenia jak najszybciej po wystąpieniu plamicy; odnotowywano przypadki krwotoku mózgowego u osób, u których nie odstawiono leku po wystąpieniu plamicy. Rzadko: rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe, niewydolność nadnerczy u chorych z zaburzeniem czynności nadnerczy; bardzo rzadko agranulocytoza, sporadycznie eozynofilia, leukopenia, obrzęki, osłabienie mięśni, miopatia. Mogą wystąpić łagodne, samoistnie ustępujące reakcje skórne nie będące reakcjami alergicznymi (zwykle uczucie gorąca, świąd, niekiedy z towarzyszącą wysypką). Niezbyt często pokrzywka i reakcje nadwrażliwości o cięższym przebiegu. Rzadko: złuszczające zapalenie skóry, pęcherzyca, rumień wielopostaciowy, w tym zespół Stevensa i Johnsona, martwica toksyczna rozpływna naskórka, zapalenie naczyń). Objawy grypopodobne (gorączka, dreszcze, bóle głowy i mięśni, zawroty głowy), trudności w oddychaniu, świszczący oddech, spadek ciśnienia krwi, a nawet wstrząs anafilaktyczny, reakcje rzekomoanafilaktyczne, ostra niewydolność hemolityczna, ostra niewydolności nerek wywołana ostrą martwicą kanalików nerkowych lub śródmiąższowym zapaleniem nerek prawdopodobnie mają podłoże immunologiczne i zwykle występują u pacjentów stosujących leczenie przerywane. Jeśli wystąpią ciężkie powikłania, takie jak niewydolność nerek, małopłytkowość lub niedokrwistość hemolityczna należy przerwać leczenie ryfampicyną i nigdy więcej go nie stosować. Podczas długotrwałego leczenia gruźlicy sporadycznie obserwowano zaburzenia miesiączkowania. Przedawkowanie: w krótkim czasie po przedawkowaniu mogą wystąpić nudności, wymioty, żółtaczka lub w przypadku ciężkiej niewydolności wątroby śpiączka. Jeśli pacjent jest przytomny, należy jak najszybciej usunąć z organizmu niewchłoniętą część dawki lub zmniejszyć jej wchłanianie z przewodu pokarmowego (sprowokowanie wymiotów, płukanie żołądka, podanie węgla aktywowanego). Postępowanie jest przede wszystkim objawowe i polega na monitorowaniu oraz podtrzymywaniu podstawowych czynności życiowych. W celu wspomagania wydalania leku można zastosować wymuszoną diurezę z pomiarem objętości przyjmowanych i wydalanych płynów). U niektórych chorych może być skuteczna hemodializa.

Ciąża i laktacja

Lek w dużych dawkach działa teratogennie na gryzonie. Ze względu na brak odpowiednich badań u ludzi ryfampicynę można podawać kobietom ciężarnym tylko wówczas, gdy korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym zagrożeniem płodu. Lek stosowany w ostatnich miesiącach ciąży może spowodować poporodowe krwotoki zarówno u matki, jak i noworodka; w takich przypadkach wskazane może być podawanie wit. K. Ryfampicyna przenika do pokarmu kobiecego. U kobiet karmiących piersią stosować tylko po dokładnym rozważeniu korzyści wynikających z leczenia matki w stosunku do ryzyka dla dziecka lub zaprzestać karmienia piersią.

Dawkowanie

P.o. co najmniej 30 min przed posiłkiem lub 2 h po nim. Gruźlica. Dorośli. 8–12 mg/kg mc. 1 ×/d; zwykle osoby <50 kg mc. 450 mg/d, osoby >50 kg mc. co najmniej 600 mg/d. Dzieci. Zwykle 10–20 mg/kg mc. 1 ×/d; dawka maks. 600 mg/d. Trąd. W zależności od schematu 600 mg 1 ×/mies. lub 10 mg/kg mc. 1 ×/d; zwykle osoby <50 kg mc. 450 mg/d, osoby >50 kg mc. 600 mg/d. Brucelloza, legionelloza, ciężkie zakażenia wywołane przez gronkowce. Dorośli. Zwykle 600–1200 mg/d w 2–4 daw. podz. Zapobieganie meningokowemu zapaleniu opon mózgowych. Dorośli. 600 mg 2 ×/d przez 2 dni. Dzieci. 3.–12. mż. 5 mg/kg mc. 2 ×/d przez 2 dni; 13. mż.–12. rż. 10 mg/kg mc. 2 ×/d przez 2 dni. Zapobieganie zakażeniom wywołanym przez Haemophilus influenzae. Jeśli zakażenie występuje w rodzinie, w której jest dziecko do 4. rż., zaleca się podanie wszystkim członkom rodziny (w tym dziecku) ryfampicyny w dawce 20 mg/kg mc. 1 ×/d (maks. 600 mg/d) przez 4 dni; u noworodków 10 mg/kg mc./d przez 4 dni. Podawanie leku należy rozpocząć przed wypisaniem osoby z zakażeniem ze szpitala. U chorych z zaburzeniem czynności wątroby nie przekraczać dawki 8 mg/kg mc./d. Zachować ostrożność u osób w podeszłym wieku.

Uwagi

Ze względu na szybką selekcję szczepów opornych lek stosowany jest w terapii skojarzonej. Nie przeprowadzono badań dotyczących wpływu leku na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania urządzeń mechanicznych.

Preparaty na rynku polskim zawierające ryfampicyna

Rifampicyna TZF (kapsułki)

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies