26 listopada 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Lekarze pacjentom - aktualne informacje o lekach
medycyna praktyczna dla pacjentów

Wankomycyna (opis profesjonalny)

Działanie

Antybiotyk glikopeptydowy o działaniu bakteriobójczym, aktywny wobec tlenowych ziarenkowców Gram-dodatnich oraz C. difficile, C. jeikeium. Mechanizm działania polega na blokowaniu biosyntezy ściany komórkowej. Dodatkowo wankomycyna wpływa na przepuszczalność błon komórkowych bakterii i syntezę RNA. Spektrum przeciwbakteryjne: gronkowce, w tym szczepy oporne na metycylinę (MRSA), paciorkowce, S. pneumoniae (także szczepy oporne na penicylinę), Enterococcus, beztlenowe ziarenkowce, C. jeikeium, C. diphtheriae, C. difficile. Szczepy oporne na wankomycynę opisano wśród E. faecium (VRE), a szczepy o umiarkowanej i pełnej oporności – wśród S. aureus (VISA, VRSA). Nie występuje zjawisko oporności krzyżowej wankomycyny z antybiotykami innych grup. Po podaniu p.o. wankomycyna źle się wchłania z przewodu pokarmowego. Ta postać leku stosowana jest w leczeniu rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego o etiologii C. difficile oraz gronkowcowego zapalenia jelita. W przypadku pozostałych wskazań wankomycyna stosowana jest i.v. W 10–55% wiąże się z białkami surowicy. Dobrze przenika do płynu osierdziowego, torebki stawowej, płynu opłucnowego, płynu otrzewnowego, moczu, żółci (50% stężenia surowiczego). Słabo przenika do płynu mózgowo-rdzeniowego, nieco lepiej w stanie zapalnym. t1/2 wynosi 6–8 h (3–13 h), u chorych z niewydolnością nerek wydłuża się do 4–6 dni, w anurii ok. 9 dni. Brak dowodów, by wankomycyna była metabolizowana. Wydalana przez nerki w 80–90%, w niewielkim odsetku z żółcią. W ciągu pierwszej doby 75% podanej dawki jest wydalane z moczem w wyniku przesączania kłębuszkowego.

Wskazania

I.v. Ciężkie zakażenia wywołane przez bakterie Gram-dodatnie oporne na inne leki przeciwbakteryjne oraz u chorych ze znaną nadwrażliwością na penicyliny i cefalosporyny. Ciężkie zakażenia wywołane przez gronkowce (zwłaszcza metycylinooporne), enterokoki i paciorkowce (w tym szczepy oporne na penicylinę): zapalenie wsierdzia, posocznica, zapalenie szpiku, zakażenia OUN, zakażenia dolnych dróg oddechowych (zapalenie płuc), zakażenie skóry i tkanek miękkich. W przypadku ciężkich zakażeń enterokokowych i gronkowcowych wankomycynę stosuje się w skojarzeniu z aminoglikozydami. P.o. Postać pozajelitową można stosować p.o. w leczeniu rzekomobłoniastego zapalenia jelit wywołanego przez C. difficile oraz zapalenia jelit wywołanego przez gronkowce; w innych zakażeniach wankomycyna podana p.o. jest nieskuteczna.

Przeciwwskazania

Nadwrażliwość na wankomycynę. Należy zachować ostrożność u chorych z zaburzeniami słuchu lub czynności nerek. Ryzyko wystąpienia działania toksycznego jest znacznie zwiększone, jeśli występuje duże stężenie leku we krwi lub podczas długotrwałego leczenia, dlatego należy regularnie kontrolować stężenie leku we krwi i parametry czynności nerek. Podanie wankomycyny w krótkotrwałym wstrzyknięciu (bolus) może spowodować nadmierny spadek ciśnienia tętniczego do wstrząsu włącznie oraz – rzadko – zatrzymanie czynności serca, dlatego wankomycynę należy podawać w czasie nie krótszym niż 60 min. U niektórych chorych ze stanami zapalnymi błony śluzowej przewodu pokarmowego wankomycyna podana p.o. może w dużym odsetku ulegać wchłanianiu i powodować działania niepożądane związane z podaniem pozajelitowym; ryzyko jest większe u osób z niewydolnością nerek. Należy zachować ostrożność u chorych uczulonych na teikoplaninę ze względu na ryzyko wystąpienia krzyżowej reakcji alergicznej.

Interakcje

Równoległe stosowanie leków neuro-, oto- i/lub nefrotoksycznych, zwłaszcza kwasu etakrynowego, antybiotyków aminoglikozydowych, polimyksyny B, środków zwiotczających i cisplatyny wymaga ścisłego monitorowania. Jednoczesne podanie wankomycyny i środków znieczulających może zwiększyć ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego, rumienia, pokrzywki, świądu oraz reakcji anafilaktycznej. Wykazuje synergizm w skojarzeniu z aminoglikozydami. Nie wykazuje synergizmu z kwasem fusydowym wobec metycylinoopornych szczepów gronkowców.

Działania niepożądane

Ototoksyczność może mieć charakter przejściowy lub nieodwracalny. W przypadku wystąpienia szumów w uszach należy natychmiast przerwać podawanie leku. Nefrotoksyczność: ciężka niewydolność nerek występuje rzadko, tylko po podaniu dużych dawek wankomycyny. Rzadkie przypadki śródmiąższowego zapalenia nerek były opisywane po równoczesnym podaniu aminoglikozydów oraz u chorych z uprzednio istniejącymi zaburzeniami czynności nerek. U większości chorych po odstawieniu wankomycyny powraca prawidłowa czynność nerek. Zaburzenia hematologiczne: odwracalna neutropenia, leukopenia, eozynofilia, małopłytkowość, rzadko agranulocytoza. Zawroty głowy i zaburzenia równowagi. Zespół red men w wyniku uwalniania histaminy (obecnie rzadszy ze względu na dostępność dobrze oczyszczonych preparatów). Zakrzepowe zapalenie żyły w miejscu wstrzyknięcia. Podczas szybkiego wlewu i.v. może rozwinąć się reakcja anafilaktyczna, może dojść także do nadmiernego spadku ciśnienia tętniczego, wstrząsu i rzadko zatrzymania akcji serca. Szybkie podanie i.v. może być także przyczyną nagłego zaczerwienienia górnej połowy ciała (red neck syndrome) oraz skurczów mięśni klatki piersiowej i pleców. W przypadku przedawkowania brak swoistego antidotum. Leczenie wspomagające. Wankomycyna jest w małym odsetku usuwana z krwi podczas hemodializy lub dializy otrzewnowej. Hemoperfuzja i hemofiltracja z zastosowaniem żywicy polisulfonowej (np. Amberlit XAD-4) zwiększa klirens wankomycyny.

Ciąża i laktacja

Kategoria C. Wankomycyna przenika do pokarmu kobiecego. Nie stosować w okresie karmienia piersią.

Dawkowanie

I.v. Dorośli: 2 g/d w 2 lub 4 daw. podz. Lek należy podawać co najmniej w ciągu 60 min, z szybkością nieprzekraczającą 10 mg/kg mc./h. Dzieci. Noworodki do 7. dnia życia: dawka początkowa 15 mg/kg mc., następnie 20 mg/kg mc./d w 2 daw. podz. Noworodki do 1. mż.: dawka początkowa 15 mg/kg mc., następnie 30 mg/kg mc./d w 3 daw. podz. Dzieci po 1. mż.: 40 mg/kg mc./d w 2 lub 4 daw. podz. Chorzy z upośledzoną czynnością nerek: dawkę i/lub odstępy między dawkami należy starannie dostosować do stopnia upośledzenia czynności nerek. Dawka początkowa wynosi 15 mg/kg mc. Kolejne dawki w zależności od klirensu kreatyniny: 100 ml/min – 1545 mg/d, 90 ml/min – 1390 mg/d, 80 ml/min – 1235 mg/d, 70 ml/min – 1080 mg/d, 60 ml/min – 925 mg/d, 50 ml/min – 770 mg/d, 40 ml/min – 620 mg/d, 30 ml/min – 465 mg/d, 20 ml/min – 310 mg/d, 10 ml/min – 155 mg/d. Roztwór zawierający 500 mg wankomycyny musi być rozpuszczony co najmniej w 100 ml rozpuszczalnika, roztwór zawierający 1 g wankomycyny rozpuszcza się w 200 ml rozpuszczalnika. P.o. Proszek przeznaczony do podania parenteralnego można podawać p.o. Dorośli i osoby w podeszłym wieku. 0,5–2 g/d w 3–4 daw. podz. przez 7–10 dni. Całkowita dawka dobowa maks. 2 g. Dawka leku może być rozpuszczona w 30 ml wody i podana do wypicia lub przez zgłębnik nosowo-żołądkowy. Dzieci. 40 mg/kg mc./d w 3–4 daw. podz. przez 7–10 dni. Całkowita dawka dobowa maks. 2 g. W celu poprawienia smaku do roztworu leku przed podaniem można dodać syropu smakowego.

Uwagi

U chorych z niewydolnością nerek zalecane jest monitorowanie stężenia leku w surowicy, maks. stężenie nie powinno przekraczać 40 mg/l, a stężenie przed kolejnym podaniem 5–10 mg/l. Redukcja dawki lub wydłużenie odstępów między dawkami są zalecane również u wcześniaków bądź chorych w podeszłym wieku. W tej grupie chorych należy dokładnie monitorować stężenia leku w surowicy krwi, aby uniknąć kumulacji. Jeśli roztwór z wankomycyną ma małe pH i zawiera inne składniki, może okazać się niestabilny pod względem fizycznym i chemicznym. Leku nie należy podawać i.m. ze względu na bolesność i możliwość wystąpienia martwicy w miejscu wstrzyknięcia.

Preparaty na rynku polskim zawierające wankomycyna