Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Allopurynol (opis profesjonalny)

Działanie

Mechanizm działania
Allopurynol hamuje aktywność oksydazy ksantynowej utleniającej hipoksantynę do ksantyny i następnie ksantynę do kwasu moczowego. Allopurynol oraz jego główny metabolit oksypurynol (który jest słabszym od allopurynolu inhibitorem oksydazy ksantynowej) zmniejszają stężenie kwasu moczowego we krwi i w moczu. Zmniejsza ryzyko tworzenia złogów w nerkach i mięśniach przez zwiększenie wydalania z moczem hipoksantyny i ksantyny. Zapobiega również tworzeniu złogów szczawianowo-wapniowych w drogach moczowych. U niektórych osób z hiperurykemią allopurynol zmniejsza również wytwarzanie puryn de novo poprzez hamowanie na zasadzie sprzężenia zwrotnego fosforybozylotransferazy hipoksantynowo-guaninowej.

Farmakokinetyka
Po podaniu p.o. szybko wchłania się z górnego odcinka przewodu pokarmowego w 67–90%; tmax wynosi ok. 1,5 h. Stężenie leku po osiągnięciu wartości maks. szybko się zmniejsza i po 6 h jest niemal niewykrywalne. Metabolitami allopurynolu są oksypurynol, rybozyd allopurynolu oraz 7-rybozyd oksypurynolu. Stężenie oksypurynolu osiąga wartość maks. zwykle po 3–5 h, ale utrzymuje się znacznie dłużej w porównaniu ze stężeniem allopurynolu.Stężenie kwasu moczowego zaczyna się zmniejszać od 4. dnia leczenia, a maksymalne działanie osiągane jest po ok. 2 tyg. stosowania leku. t1/2 allopurynolu wynosi 0,5–1,5 h, a oksypurynolu 13–30 h, dlatego pojedyncza dawka dobowa leku hamuje aktywność oksydazy ksantynowej przez >24 h. Allopurynol wydalany jest z moczem (głównie po przekształceniu do oksypurynolu i w <10% w postaci niezmienionej) i w mniej niż w 20% z kałem. Klirens allopurynolu i oksypurynolu zmniejsza się znacznie u pacjentów z niewydolnością nerek, dlatego konieczne jest dostosowanie dawkowania.

Wskazania

Zmniejszanie wytwarzania moczanów i/lub kwasu moczowego
Zmniejszanie wytwarzania moczanów i/lub kwasu moczowego w chorobach, w których nastąpiło odkładanie tych substancji lub występuje zwiększone ryzyko ich odkładania (np. dnawe zapalenie stawów, guzki dnawe, kamica nerkowa, leczenie nowotworów potencjalnie prowadzące do ostrej nefropatii moczanowej, dna samoistna, kamica moczanowa, ostra nefropatia moczanowa, choroby nowotworowe i zespoły mieloproliferacyjne z szybkim obrotem komórkowym, w których zwiększone stężenie moczanów występuje samoistnie lub wywołane jest leczeniem cytotoksycznym, zaburzenia czynności niektórych enzymów, prowadzące do nadprodukcji moczanów, m.in. fosforybozylotransferazy hipoksantynowo-guaninowej [np. zespół Lescha i Nyhana], glukozo-6-fosfatazy [np. choroba spichrzeniowa glikogenu], syntetazy fosforybozylopirofosforanowej, amidotransferazy fosforybozylopirofosforanowej, fosforybozylotransferazy adeninowej).

Hiperurykemia
Leczenie wszystkich postaci hiperurykemii, których nie można kontrolować dietą, w tym hiperurykemii wtórnej różnego pochodzenia i powikłań klinicznych stanów przebiegających z hiperurykemią, zwłaszcza jawnej dny moczanowej i nefropatii moczanowej (np. w trakcie leczenia nowotworów). Rozpuszczanie złogów i kamieni moczanowych oraz zapobieganie ich powstawaniu.

Kamica nerkowa
Leczenie kamicy nerkowej z 2,8-dihydroksyadeninowymi (2,8-DHA) kamieniami nerkowymi, powstałymi w wyniku zmniejszonej aktywności fosforybozylotransferazy adeninowej. Leczenie nawracającej kamicy nerkowej, z kamieniami nerkowymi o mieszanym składzie wapniowo-szczawianowym, z towarzyszącą hiperurykozurią lub hiperurykemią, w przypadku gdy próby leczenia dietą, płynami i innymi sposobami okazały się nieskuteczne.

Przeciwwskazania

Nadwrażliwość na którykolwiek składnik preparatu.

Zespół Stevensa i Johnsona oraz zespół toksycznej nekrolizy naskórka
W przypadku wystąpienia wysypki lub innych objawów nadwrażliwości lek należy odstawić, gdyż jego dalsze stosowanie może wywołać poważniejsze objawy nadwrażliwości (w tym zespół Stevensa i Johnsona oraz zespół toksycznej nekrolizy naskórka) oraz zespół nadwrażliwości (wysypka polekowa z eozynofilią i objawami ogólnymi – zespół DRESS). W przypadku wystąpienia ww. reakcji nie należy wznawiać leczenia allopurynolem. Zastosowanie glikokortykoidów może mieć korzystny wpływ na łagodzenie skórnych reakcji nadwrażliwości. Wykazano, że obecność allelu HLA-B*5801 jest czynnikiem rozwoju zespołu nadwrażliwości, zespołu Stevensa i Johnsona oraz zespołu toksycznej nekrolizy naskórka, związanych ze stosowaniem allopurynolu. Przed rozpoczęciem leczenia należy rozważyć zastosowanie genotypowania w kierunku allelu HLA-B*5801, jeżeli pacjenci należą do grup o dużej częstości występowania tego allelu (u pacjentów z populacji Chińczyków Han, Afrykańczyków lub Hindusów nosicielami ww. allelu jest nawet 20–30%, podczas gdy u ludności pochodzącej z Europy Północnej, Stanów Zjednoczonych [pochodzenia europejskiego] i Japonii – 1–2%). Jeżeli pacjent jest nosicielem allelu HLA-B*5801, zastosowanie allopurynolu można rozważyć, gdy alternatywne metody leczenia nie są dostępne, a korzyści wynikające ze stosowania leku przewyższają ryzyko z nim związane; w takim przypadku należy szczególnie monitorować pacjenta i poinformować go o konieczności natychmiastowego zaprzestania leczenia po wystąpieniu pierwszych objawów działań niepożądanych. U pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek stosujących jednocześnie leki moczopędne ryzyko rozwoju reakcji nadwrażliwości, w tym zespołu Stevensa i Johnsona i/lub zespołu toksycznej nekrolizy naskórka, związanych ze stosowaniem allopurynolu, jest zwiększone; należy uważnie obserwować tych pacjentów w kierunku wystąpienia reakcji nadwrażliwości.

Ostry napad dny moczanowej
Nie należy rozpoczynać stosowania podczas ostrego napadu dny moczanowej ze względu na ryzyko wystąpienia kolejnych napadów. Na początku leczenia, co najmniej przez miesiąc, w celu zapobiegania wystąpieniu ostrego dnawego zapalenia stawów, zaleca się profilaktycznie odpowiedni NLPZ lub kolchicynę. W przypadku wystąpienia ostrego napadu dny w trakcie przewlekłego stosowania allopurynolu należy zastosować odpowiedni lek przeciwzapalny, nie przerywając leczenia allopurynolem.

Zaburzenia czynności nerek i/lub wątroby
U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i/lub wątroby należy stosować mniejsze dawki allopurynolu. Stosować ostrożnie u osób zagrożonych wystąpieniem zaburzenia czynności nerek np. u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym lub niewydolnością serca, leczonych np. lekami moczopędnymi lub inhibitorami ACE.

Hiperurykemia bezobjawowa
Uważa się, że bezobjawowa hiperurykemia nie jest wskazaniem do stosowania allopurynolu.

Nawodnienie organizmu
Ryzyko odkładania się złogów ksantynowych w drogach moczowych zmniejsza się, zapewniając odpowiednie nawodnienie chorego.

Kamienie moczanowe
Prawidłowe leczenie allopurynolem prowadzi do rozpuszczenia dużych kamieni moczanowych znajdujących się w miedniczkach nerkowych, z tego względu istnieje niewielka możliwość ich zaklinowania się w moczowodzie; podczas leczenia dny i kamicy moczowej objętość wytwarzanego moczu powinna wynosić co najmniej 2 l/d, a pH moczu powinno mieścić się w zakresie 6,4–6,8.

Magazynowanie żelaza
Nie wykazano zmian w wątrobowym magazynowaniu żelaza u pacjentów leczonych allopurynolem.

Hemochormatoza
Brak badań dotyczących bezpieczeństwa stosowania allopurynolu u osób z hemochormatozą; tym osobom lub ich bliskim krewnym lek powinno się podawać z dużą ostrożnością.

TSH
U pacjentów długotrwale leczonych allopurynolem stwierdzono zwiększone stężenia TSH.

Azatiopryna, merkaptopuryna
Nie podawać osobom leczonym azatiopryną lub merkaptopuryną, chyba że dawki tych leków zmniejszy się do 1/4.

Interakcje

Merkaptopuryna i azatiopryna
Allopurynol wydłuża czas działania merkaptopuryny i azatiopryny; podczas stosowania równolegle z allopurynolem należy zmniejszyć dawki tych leków do 1/4.

Chlorpropamid
U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek stosujących jednocześnie allopurynol z chlorpropamidem, ryzyko przedłużenia działania hipoglikemizującego może być zwiększone.

Cyklofosfamid
Nasila działanie toksyczne cyklofosfamidu na szpik. Allopurynol może zwiększać stężenie stosowanej równolegle cyklosporyny.

Teofilina
Może zwiększać stężenie teofiliny we krwi poprzez hamowanie jej metabolizmu; należy monitorować stężenie teofiliny u osób rozpoczynających leczenie allopurynolem lub w przypadku zwiększania jego dawki.

Pochodne kumaryny
Ze względu na możliwość nasilenia działania przeciwzakrzepowego leków z grupy pochodnych kumaryny należy uważnie monitorować pacjentów stosujących te leki.

Ampicylina, amoksycylina
Ze względu na zwiększenie częstości występowania wysypek skórnych u osób stosujących ampicylinę lub amoksycylinę w trakcie leczenia allopurynolem zaleca się stosowanie innych antybiotyków.

Widarabina
Wydłuża t1/2 widarabiny; stosując oba leki równolegle, należy zachować ostrożność.

Probenecyd, salicylany
Leki zwiększające wydalanie kwasu moczowego i moczanów (np. probenecyd, duże dawki salicylanów) mogą przyspieszać wydalanie oksypurynolu – aktywnego metabolitu allopurynolu, i osłabić jego skuteczność działania.

Fenytoina
Allopurynol może hamować utlenianie fenytoiny w wątrobie, brak danych na temat znaczenia klinicznego tej interakcji.

Leczenie przeciwnowotworowe
U pacjentów z chorobą nowotworową inną niż białaczka, leczonych cyklofosfamidem i innymi lekami cytotoksycznymi oraz allopurynolem obserwowano nasilenie działania hamującego na szpik kostny, jednak w badaniu klinicznym u pacjentów leczonych cyklofosfamidem, doksorubicyną, bleomycyną, prokarbazyną lub chlorometyną allopurynol nie zwiększał toksyczności tych leków.

Didanozyna
Allopurynol zwiększa dwukrotnie cmax i AUC równolegle stosowanej didanozyny, nie zmienia jej t1/2; nie zaleca się jednoczesnego stosowania tych leków, jednak gdy jest to nieuniknione, może zachodzić konieczność zmniejszenia dawki didanozyny.

Furosemid
Zgłaszano występowanie interakcji pomiędzy allopurynolem i furosemidem, związanej ze zwiększonym stężeniem moczanów i oksypurynolu w osoczu.

Leki moczopędne, inhibitory ACE
Podczas jednoczesnego podawania allopurynolu z lekami moczopędnymi lub inhibitorami ACE, szczególnie osobom z zaburzeniami czynności nerek, ryzyko wystąpienia nadwrażliwości jest zwiększone.

Działania niepożądane

Często wysypka.

Niezbyt często: reakcje nadwrażliwości, wymioty, nudności, biegunka, bezobjawowe zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych.

Rzadko: zapalenie wątroby (w tym martwica i ziarniniakowe zapalenie wątroby), zespół Stevensa i Johnsona, zespół toksycznej nekrolizy naskórka, kamica moczowa.

Bardzo rzadko: czyraczność, agranulocytoza, niedokrwistość aplastyczna, małopłytkowość, granulocytoza, leukopenia, leukocytoza, eozynofilia, wybiórcza aplazja czerwonokrwinkowa, angioimmunoblastyczny chłoniak z komórek T, cukrzyca, hiperlipidemia, depresja, śpiączka, porażenie, ataksja, neuropatia, parestezje, senność, ból głowy, zaburzenia smaku, zaćma, zaburzenia widzenia, zmiany w obszarze plamki żółtej, zawroty głowy, dławica piersiowa, bradykardia, nadciśnienie tętnicze, nawracające krwawe wymioty, biegunki tłuszczowe, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zmiana częstości wypróżnień, obrzęk naczynioworuchowy, rumień trwały, łysienie, odbarwienie włosów, bóle mięśni, kwiomocz, mocznica, niepłodność u mężczyzn, zaburzenia erekcji, ginekomastia, obrzęki, złe samopoczucie, osłabienie, gorączka.

Z nieznaną częstością: bóle brzucha, zwiększenie stężenia TSH. Lek może zwiększać częstość występowania napadów dny w początkowym okresie leczenia.

Przedawkowanie
W przypadku przedawkowania (nudności, wymioty, zawroty głowy, biegunka) leczenie objawowe z odpowiednim nawodnieniem organizmu; w razie konieczności zastosować hemodializę.

Ciąża i laktacja

Kategoria C. Ze względu na brak odpowiednich danych stosować u kobiet w ciąży jedynie wówczas, gdy korzyści z leczenia przewyższają zagrożenie dla płodu.

Wydzielany (podobnie jak metabolit oksypurynol) do pokarmu kobiecego.

Dawkowanie

Sposób podawania
P.o., przyjmować po posiłkach. Zwykle lek podaje się 1 ×/d, ale w przypadku dawek >300 mg/d i wystąpienia zaburzeń ze strony przewodu pokarmowego można go podawać w daw. podz.

Dorośli. Leczenie należy rozpocząć od stosowania małej dawki, np. 100 mg/d, w celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia działań niepożądanych. Początkową dawkę należy zwiększać tylko wtedy, gdy efekt kliniczny nie jest zadowalający. Zwykle: 100–200 mg/d w stanach lekkich, 300–600 mg/d w stanach umiarkowanie ciężkich, 700–900 mg/d w stanach ciężkich. Zakres dawek w przeliczeniu na kg mc. wynosi: 2–10 mg/kg mc./d.

Dzieci do 15. rż. (zwykle w chorobach nowotworowych, np. białaczkach, i niektórych zaburzeniach enzymatycznych, takich jak zespół Lescha i Nyhana). 10–20 mg/kg mc./d; dawka maks. 400 mg/d.

Osoby w podeszłym wieku
U osób w podeszłym wieku należy stosować najmniejszą dawkę skuteczną. U osób z klirensem kreatyniny 10–20 ml/min 100–200 mg/d.

Niewydolność nerek
W przypadku ciężkiej niewydolności nerek wskazane może być stosowanie dawki <100 mg/d lub 100 mg w odstępach dłuższych niż 24 h.

Monitorowanie przebiegu leczenia
Jeśli możliwe jest monitorowanie stężenia oksypurynolu w osoczu, to dawkowanie należy ustalić tak, aby stężenie oksypurynolu wynosiło <100 µmol/l (15,2 mg/l).

Dializa
U osób poddawanych dializom 2–3 ×/tydz. można rozważyć alternatywny sposób dawkowania: 300–400 mg po każdej dializie, bez podawania dodatkowych dawek pomiędzy dializami.

Zaburzenia czynności wątroby
U osób z zaburzeniami czynności wątroby zmniejszyć dawkę; na początku leczenia zaleca się okresowe wykonywanie testów czynnościowych wątroby.

Uwagi
W leczeniu chorób z intensywnym obrotem moczanowym, np. w chorobach nowotworowych czy w zespole Lescha i Nyhana, lek należy stosować w dawkach z dolnych wartości zakresu dawkowania.

Uwagi

Ze względu na możliwość wystąpienia działań niepożądanych (senność, zawroty głowy, ataksja) należy zachować ostrożność w czasie kierowania pojazdami i obsługiwania urządzeń mechanicznych w ruchu, do czasu upewnienia się, że lek nie wpływa negatywnie na zdolność koncentracji.

Preparaty na rynku polskim zawierające allopurynol

Allupol (tabletki)
Argadopin (tabletki)
Milurit (tabletki)

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.